آن روزگار را ديدم چه كنم ؟ پاسخ داد : فرمانروا را فرمان مىبرى و سخن وى را آويزهء گوش مىگردانى و اگر داراييت را گرفت و پيكرت را درهم كوبيد باز هم بشنو و فرمان ببر « 1 » .
2 ) عوف پسر مالك اشجعى آورده است : از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم كه مىگفت :
بهترين پيشوايانتان آنانند كه دوستشان داريد و دوستتان دارند ، بر آنان درود مىفرستيد و بر شما درود مىفرستند و بدترين امامان شما آنانند كه دشمنشان مىداريد و دشمنتان مىدارند و شما را نفرين مىكنند و آنان را نفرين مىكنيد . گفت : گفتيم : اى رسول خدا ! اگر چنين روزى پيش آيد كينتوزانه از آنان جدا نشويم ؟ پاسخ داد : تا آنگاه كه نماز را در ميان شما برپاى مىدارند نه . زنهار هركس فرمانروايى سرپرست وى گرديد و ديد كه او فرمان خدا را زيرپا مىنهد ، بايد از انجام آنچه ناساز با فرمان خداست ناخرسند باشد ، ولى دست خود را از ميان فرمانبرداران جدا نسازد « 2 » .
3 ) سلمه پسر يزيد جعفى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پرسيد : اى رسول خدا ! اگر فرمانروايى بر سر ما برخاستند كه از ما بخواهند آنچه در برابر ايشان به گردن ما است ، انجام دهيم و آنچه در برابر ما به گردن ايشان است ، به جا نيارند ، در آن هنگام مىفرمايى چه كنيم ؟ رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روى از او بگردانيد ، و چون دوباره بپرسيد ، پاسخ داد : سخن شنو و فرمانبردار باشيد كه آنچه شما را دستور به انجام آن دادهاند بر گردن شما است و آنچه ايشان را دستور به انجام آن دادهاند بر گردن ايشان « 3 » .
4 ) از مقدام : براستى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفت : فرمانروايان خود را هرچه باشند فرمان ببريد ، پس اگر فرمان آنان به شما با سخن من به شما هماهنگ بود ، هم ايشان از آن راه به پاداش مىرسند و هم شما با فرمانبردارى پاداش مىيابيد و اگر شما را دستور به كارى دادند كه شما را به آن دستور نداده بودم ، گناهش به گردن خودشان است و دامن شما را
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم : 2 / 119 ؛ سنن بيهقى : 8 / 157 .
( 2 ) . صحيح مسلم : 2 / 122 ؛ سنن بيهقى : 8 / 159 .
( 3 ) . صحيح مسلم : 2 / 119 ؛ سنن بيهقى : 8 / 158 .