را راه ننمايند راه نمىيابد ؟ شما را چه شده و چگونه داورى مىكنيد ؟ « 1 »
جانشينى پيامبر نزد اهل سنّت
آرى ، جانشينى كه اين گروه مىگويند ، همهء آنچه را ياد كرديم نمىخواهد زيرا به پندار ايشان جانشين پيامبر هركسى است كه بر مردم چيرگى يافته دست دزد را ببرد و آدمكش را به كيفر برساند و مرزها را پاسدارى كند و آسايش همگان را نگاهدارد - و برنامههايى از اين دست - و اگر هم تبهكارى پيشه كرد ، نمىتوان او را بر كنار ساخت .
چنانچه براى رفتار زشتى هم كه آشكار انجام دهد نبايد خردهاى بر او گرفت ، نادانى او را كژى و كاستى نشايد شمرد و لغزشهايش سزاوار كيفر نيست ، نيازى به يافتن هيچيك از منشهاى بزرگوارنه در او نداريم ، در همهجا بايد به او خشنودى داد و هيچ سرزنشى نبايد كرد .
گفتار باقلانى :
باقلانى در بخش منشهاى امامى كه بايد با او پيمان بست ، مىنويسد : اگر كسى بگويد : ما را آگاه كنيد تا بدانيم امامى كه نزد شما بايد با او پيمان بست چه منشهايى دارد ؟ مىگوييم : از ويژگيهاى او يكى آن است كه بنياد او بايد از تيرهء قريش بوده و نيز به چنان پايگاهى از دانش برسد كه بتواند در جرگهء كسانى جاى بگيرد كه شايسته براى داورى در ميان مسلمانانند و بايستى هم در كار جنگاورى و سازماندهى سپاهيان و نبردها بينا باشد ، هم در پاسدارى مرزها و پشتيبانى از گروه مسلمانان و نگهبانى توده و كينهجستن از بيدادگران و دادن داد ستمديدگان و رسيدگى به مصالح مردم « 2 » .
و بايد از كسانى باشد كه در روان گردانيدن كيفرها نرمى و سستى بر او چيره نشود و از گردن زدن و تازيانه كوفتن بىتاب نگردد .
و بايد در زمينهء دانش و ديگر زمينههايى كه با نگرش به آنها ميان دو تن برترى مىگذاريم از برجستهترين توده به شما آريد مگر پيش انداختن آنكه برتر است ، با مانعى
هامش
( 1 ) . يونس 10 / 35 .
( 2 ) . التمهيد 181 .