پسر مالك و عبد اللّه بن عمر و عبد اللّه ابن عبّاس و عبد اللّه بن عمر و ابن عاص و عبد اللّه بن مسعود و . . . هزاران گزارش از سخنان و سنت پيامبر آوردهاند كه تقى پسر مخلد در مسند خود از طريق ابو هريرهء تنها پنج هزار و سيصد و اندى حديث آورده است « 1 » با اينكه ابو هريره بيش از سه سال با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نبود .
و اين احمد بن فرات است كه يك ميليون و پانصد هزار حديث نگاشت و از آن ميان سيصد هزار را كه در تفسير قرآن و دستورهاى آيين و سود رسانيهاى ديگر بود ، گلچين كرد .
و اين ابو حفص حرمة بن يحيى مصرى مصاحب شافعى است كه تنها از طريق ابن وهب صد هزار حديث گزارش كرده « 2 » .
و اين ابو بكر باغندى است كه دربارهء سيصد هزار پرسش در زمينهء حديثهاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله پاسخ مىداده « 3 » .
و اين حافظ روح بن عبادهء قيسى است كه بيش از صد هزار حديث دارد « 4 » .
و اين حافظ مسلم صاحب صحيح است كه نزد وى نشان سيصد هزار حديث شنيده شده را توان گرفت « 5 » .
و اين حافظ ابو محمّد عبدان اهوازى است كه صد هزار حديث از بر دارد « 6 » .
و اين حافظ ابو بكر ابن انبارى است كه سيصد هزار بيت از سرودههاى تازيان را كه در خورگواه آوردن براى شيوه و گفتار قرآن است از برداشته و 120 نگارش را كه در تفسير قرآن بوده با اسناد آن از برداشته « 7 » .
و اين حافظ ابو زرعه است كه صد هزار و بهگفتهء برخى هفتصد هزار حديث را چنان از بر مىدانسته كه ديگران
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
را « 8 » .
هامش
( 1 ) . الاصابة : 4 / 205 .
( 2 ) . خلاصة التّهذيب 63 .
( 3 ) . تاريخ طبرى : 3 / 210 .
( 4 ) . ميزان الاعتدال : 1 / 342 .
( 5 ) . طبقات الحفّاظ : 2 / 151 .
( 6 ) . تاريخ ابن عساكر : 7 / 288 .
( 7 ) . شذرات الذّهب : 2 / 316 .
( 8 ) . تاريخ ابن كثير : 11 / 37 ؛ تهذيب التّهذيب : 7 / 33 .