و اين گفتار وى : پيامبر خدا در كار جنگ به مشورت پرداخت .
و اين گفتار وى : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شترى به ابو جهل ارمغان داد .
و پارهاى ديگر از آن ميان را نيز در هنگام داورى بايد ساختگى شمرد ، يا با قرآن و سنت پيامبر ناسازگار است يا خرد و منطق و طبيعت ، دروغ بودن آن را درمىيابد ، همچون اين سخنان كه از زبان وى بر رسول خدا بستهاند :
1 - اگر من در ميان شما برانگيخته نمىشدم ، البته عمر برانگيخته مىشد .
2 - خورشيد بر هيچ مردى بهتر از عمر نتابيد .
3 - اگر زندگان بر مرده بگريند آب جوشان دوزخ بر وى ريخته مىشود .
4 - داغى دوزخ بر پيروان من بيش از گرماى گرمابه نيست .
كه فراز نخست سند چندى دارد كه هيچكدام درست نيست ، سند نخستين از ابن عدى است و ميانجيان گزارش آن :
1 - زكريا بن يحياى و كار ، يكى از بزرگترين دروغپردازان است كه سرگذشت وى در ميان دروغپردازان گذشت « 1 » .
2 - بشر بن بكر كه به گفتهء ازدى : دانسته نيست كيست و گزارش وى را نكوهيده مىشمارند « 2 » .
3 - ابو بكر بن عبد اللّه بن ابو مريم غسانى ، احمد گفته : نكوهيده است و عيسى يونس به سخن وى خرسندى نمىداد و هم از راه ابو داود از احمد گزارش شده كه او بىارزش است و ابو حاتم گفته است كه از ابن معين دربارهء او پرسيدم ، وى را نكوهيد . و ابو زرعه گفته : نكوهيده است و حديث او ناپسند و ابو حاتم گفته : حديث وى نكوهيد و ميانجيان سند او دزدانىاند كه كالاى وى را گرفتند تا دچار آشفتگى گرديد « 3 » و جوزقانى گفته :
نكوهيده است و ابو سعد گفته : حديثهاى فراوان دارد ، ولى نكوهيده است و دار قطنى گفته : او از كسانى است كه به دروغگويى شناخته گرديده و حديث وى هم با بنيادهاى
هامش
( 1 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 5 / 230 .
( 2 ) . لسان الميزان : 2 / 20 .
( 3 ) . اگر براى آشفتگى اين مرد نشانهاى جز همين گزارش وى نداشتيم باز هم او را بسنده بود .