اسلام و بر آستان پاك پيامبر ، و بيرونشدگان از مرز قرآن و برنامهء پيامبر ، گروه بيدادگر و نافرمان ، و خوگرفتگان به بدكنشى و تبهكارى و كينهورزى با تبار پاك پيامبر ، آن هم در زير درفش آزادشدهء پسر آزاد شده « 1 » و نفرين شدهء پسر نفرينشده به زبان بزرگترين پيامبران « 2 » .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله چه راست گفت : آسيب دين ما از سوى سهكس است : دانشمند تبهكار ، پيشواى بيدادگر و مجتهدان نادان « 3 » .
و همين ننگ و كاستى براى اسلام بسكه چنين برجستگانى داراى اين برداشتهاى گمراهكننده و خامههاى زهرآگين دارد كه دامن بزه پيشگان را از پليدى تبهكارى و دورويى پاك دارند و نيكوكار و بدكار و راسترو و گمراه پاك و پليد را در كنار هم مىنهند و با يك چوب مىرانند و با اين سخنان ناچيز و اين لافهاى ميان تهى و برداشتهاى كم خردانه ، توده را از راه راست گمراه مىكنند و تبهكارىهاى بزرگى را كه بر خداوند و پيامبر او صلّى اللّه عليه و آله روا داشته شده ، در ديدهء تودهء دينداران ، كوچك مىنمايند ؛ گران است سخنى كه از دهان ايشان برمىآيد و چيزى جز دروغ نمىگويند « 4 » . پس هركس كارى نيكو كند ، هرچند هم بسيار اندك باشد ، پاداش آن را مىبيند و هركس كارى بد انجام دهد ، هرچند بسيار اندك سزاى آن را خواهد ديد « 5 » .
و نخستين كسى كه بدينگونه دروازههاى اجتهاد را گشود و لايهء نهانى احكام را پشتوانه گرفت و با آن دو دستاويز ، دامن تبهكاران را پاك نمايش داد و مردان بزهپيشه و بدكنش را يارى رساند ، خليفهء نخست بود كه با همين بهانهء ساختگى ، دامن خالد و پسر وليد را از چرك گناهان سهمناكش شستشو داد و كيفرى را كه مىبايست بر وى بچشاند ، از او دريغ داشت ، چنان كه اگر خدا بخواهد ، بهگستردگى آن را خواهيم آورد .
اين نمونهاى بود از پيشرفتهاى خليفه در تفسير قرآن ، و تازه آنچه از وى در اين زمينه
هامش
( 1 ) . رك : به زيرنويس پيشين .
( 2 ) . رك : الغدير : ( متن عربى / چ 2 ) : 3 / 252 و 251 .
( 3 ) . رك : كنز العمّال : 5 / 212 .
( 4 ) . كهف 18 / 5 .
( 5 ) . زلزله 99 / 8 و 7 .