خطبه است .
4 - ابو على جبايى پيشواى معتزليان ، ( م 303 ) چنانكه در الفرقة النّاجية از استاد ابراهيم قطيفى و بحار الأنوار مجلسى « 1 » از همين ناقلان است .
5 - ابن ميثم در شرح خود مىنويسد : اين خطبه را در دستنوشتهاى كهن يافتم كه ابو الحسن علىّ بن فرات - نخست وزير عبّاسيان ( م 312 ) - چيزى بر آن نوشته بود .
6 - ابو القاسم بلخى يكى از علماى معتزله ( م 317 ) ، بهگفتهء ابن ابى الحديد در شرح نهج از بازگوگران اين خطبه است « 2 » .
7 - ابو احمد عبد العزيز جلودى بصرى ( م 332 ) نيز چنانكه در معانى الاخبار آمده ، از همين راويان است .
8 - ابو جعفر ابن قبّه ، شاگرد ابو القاسم بلخى ، كه نامش را برديم ، در الانصاف اين خطبه آورده است ، چنانكه ابن ابى الحديد در شرح نهج و نيز ابن ميثم در شرح خود ، او را از راويان شمردهاند « 3 » .
9 - حافظ سليمان بن احمد طبرانى ( م 360 ) نيز بر بنياد آنچه در سلسلهء قطب راوندى در نقل او بر نهج البلاغة آمده ، از همين راويان است .
10 - ابو جعفر ابن بابويه قمى ( م 381 ) در دو نگارش خود علل الشرائع و معانى الاخبار اين خطبه را آورده است .
11 - ابو احمد حسن بن عبد اللّه عسكرى ( م 382 ) كه شيخ صدوق در دو نگارش بالا اين سخنرانى را به يارى گفتههاى وى نقل كرده است .
نگاهى به ديگر سوى
علامه شهرستانى « 4 » ، اين مرد را از راويان خطبه شقشقيّه برشمرده و درگذشت او را در سال 395 دانسته و در صفحه 23 كه او را ياد كرده ، وى را از مردم سدهء سوم شناخته كه نه نخستينش رسا و نه اين يكى درست است ؛ زيرا كه از ديدهء وى پوشيده مانده كه
هامش
( 1 ) . رك : بحار الأنوار 8 / 161 .
( 2 ) . رك : شرح نهج البلاغه : 1 / 69 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . رك : ما هو نهج البلاغة 22 .