خواستهات چنين است مىتوانى بميرى . « 1 »
و پس از آنكه مىبيند ابو بكر به انصار مىگويد : « ما فرمانروايانيم و شما دستياران و اين كار در ميان ما و شما به دو نيم مىشود ، چنانكه يك باقلا يا برگ خرما را به دو نيم كنند » . « 2 »
- تيره اوس ، دستى دراز كرد تا جانشينى پيامبر را بهچنگ آرد ؛ تيرهء خزرج نيز دستهاى خود را گشود تا بهنبرد و برابرى با آنان پردازد .
- هريك از دو گروه چنان پنداشت كه هماوردش سزاوارتر از اوست و اينجا بود كه دشمنى و كينه پاى بهميان نهاد . « 3 »
و پس از آنكه مىبيند مادر مسطح بن اثاثه نزديك آرامگاه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ايستاده و آواز مىدهد : اى رسول خدا !
- پس از تو پيشامدهايى سخت و بگومگوهايى درگرفت كه اگر تو مىبودى رويدادهاى سهمگين ، افزون نمىگرديد .
- با از دست دادن تو چنانيم كه گويا زمين بهرهء يارانش را از دست داده گروه تو به پريشانى افتادهاند ، آنان را بنگر و ديده فرو مگذار . « 4 »
همهء اينگونه رويدادها و گفتگوها بود و توده را به هراس افكنده انبوه مردم را بيمناك مىساخت و هيچكس اميد نداشت بتواند كار آن گروه را بهشايستگى سرانجام دهد و پس از گيرودارهايى كه در آن روز بهچشم خود ديدند ، يك تن از ميان ملّت نيز چنان
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى : 10 / 45 ؛ طبقات ابن سعد : 2 / 55 و 3 / 129 ؛ البيان و التبيين ، حاحظ : 3 / 181 ؛ سيرهء ابن هشام : 4 / 339 ؛ التمهيد ، باقلانى 197 ؛ تاريخ طبرى : 3 / 209 و 206 ؛ مستدرك حاكم : 3 / 67 ؛ الرياض النضرة : 1 / 164 - 162 ؛ تاريخ ابن كثير : 5 / 146 ؛ تيسير الوصول : 2 / 45 و 41 .
( 2 ) . صحيح بخارى ؛ البيان و التبيين : 1 / 181 ؛ عيون الاخبار ، ابن قتيبه : 2 / 234 ؛ طبقات ابن سعد : 2 / 55 و 3 / 129 ؛ العقد الفريد : 2 / 158 ؛ تيسير الوصول : 2 / 452 ؛ السيرة الحلبيه : 3 / 386 ؛ النهاية ابن اثير : 1 / 13 كه مىنويسد : « . . . به دو نيم مىشود چنانكه يك باقلا يا برگ خرما . . . » ؛ تاج العروس : 8 / 205 .
( 3 ) . از چكامهاى كه سخنسراى نيل - حافظ ابراهيم - در ستايش عمر پرداخته است .
( 4 ) . طبقات ابن سعد 853 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 2 / 17 و 1 / 132 كه در آنجا اين دو بيت را همراه با بيتهايى ديگر از زبان فاطمهء عليها السّلام نقل كرده است .