نوشته بود : و امّا كتابهايى را كه ياد كردى ، پس اگر در آن چيزى است كه مخالف با كتاب خداى تعالى است ، نيازى به آن نيست ، و به نابودى آنها اقدام كن . عمرو بن عاص شروع به تقسيمكردن آنها بر حمامهاى اسكندريه و سوزانيدن آنها در آتش خانههاى آنها كرد ، و تعداد حمامهاى آن روز را ياد كرده بود و من فراموش كردهام و ياد كردهاند كه حمامها را به مدّت شش ماه گرم مىكرد . بشنو آنچه بر سر فرهنگ و علم آمده و تعجب كن !
و در فهرست ابن نديم ( م 385 ) اشارهاى به اين كتابخانه سوخته شده نموده و در صفحه 334 گفته است : و اسحاق راهب در تاريخش حكايت كرده كه بطولوماوس فيلادلفوس از شاهان اسكندريه وقتى به سلطنت رسيد ، كاوش نمود از كتابهاى علمى و توليت امر آن را به مردى واگذارد كه به زميره معروف بود . پس از اين كتب ، بنا بر آنچه حكايت شده پنجاه و چهار هزار و يكصد و بيست جلد كتاب را جمعآورى كرد و به او گفت : اى پادشاه ! به تحقيق كه كتابهاى بسيارى باقىمانده در سند و هند و فارس و جرجان و ارمان و بابل و موصل و نزد پادشاه روم .
و مؤسس اين كتابخانه بطليموس اوّل است ، همان كسى كه مدرسه معروف اسكندريه را به اسم رواق بنا نمود و در آن تمام علوم آن زمان را از فلسفه و رياضيات و طب و حكمت و آداب و هيئت جمع كرد و آن مدرسه به قصر شاهى متصل بود و براى فرزند او بطليموس دوّم ملقب به فيلادلفوس ( يعنى دوست برادرش ) به سلطنت بيعت شد در زمان زندگى پدرش دو سال قبل از مردن او ، 285 سال پيش از ميلاد مسيح ، يعنى سال 907 قبل از هجرت و او در آنوقت 24 سال داشت ، و در سال 246 پيش از ميلاد يعنى 868 سال قبل از هجرت مرد . مدت حكومتش 38 سال بود و او بر روش پدرش دوست دار علم و اهل آن و توجه به كتابخانه اسكندريه و جمعكردن كتابها در آن بود . « 1 »
و اين رأى خليفه نسبت به تمام كتب در اقطار و بلاد و كشورهايى كه به دست مسلمين فتح شده بود ، عموميت داشت . صاحب كشف الظنون مىگويد : مسلمين وقتى بلاد فارس را فتح كردند و به كتابهاى آنها برخوردند ، سعد بن ابى وقاص به عمر بن
هامش
( 1 ) . ر ك : الكافى فى تاريخ مصر : 1 / 208 - 210 .