آيا شما منتهى و متنبّه نمىشويد ؟ ! عمر گفت : انتهينا ، انتهينا . « 1 »
3 - از سعيد بن جبير نقل شده : مردم بر روش جاهليّت بودند تا آنكه امر يا نهى شدند ، در صدر اسلام ميگسارى مىكردند تا آنكه نازل شد :
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ
سؤال مىكنند از تو از شراب و قمار ، بگو كه در آندو گناه كبيره و سودهايى براى مردم است . گفتند : ما براى سودش مىخوريم نه براى گناهش ، پس مردى شراب خورد و جلو ايستاد كه امامت كند بر ايشان ، پس خواند :
« قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ ، لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ »
بگو اى كسانى كه كفر ورزيدهايد ، مىپرستم آنچه شما مىپرستيد . پس نازل شد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! به نماز نزديك نشويد در حالى كه از خود بى خود هستيد . پس گفتند : ما در غير موقع نماز مىنوشيم . عمر گفت : بار خدايا ! بر ما دربارهء شراب بيان كفايت كندهاى نازل كن . پس نازل شد :
إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ
الايه جز اين نيست كه شيطان مىخواهد . . . .
پس عمر گفت : انتهينا . « 2 »
4 - از حارثة بن مضرب نقل شده كه گويد : عمر گفت : بار خدايا ! بيان كن براى ما دربارهء شراب . پس نازل شد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
الايه اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! نزديك نماز نشويد در حالى كه شما مست هستيد تا بدانيد كه چه مىگوييد ! پس پيامبر صلّى اللّه عليه و آله عمر را فراخواند و آيه را بر او تلاوت نمود ، گويا اينكه با خواستهء عمر موافق نبود . پس گفت : بار خدايا ! بيان كن براى ما
هامش
( 1 ) . سنن ، ابو داود : 2 / 128 ؛ مسند ، احمد : 1 / 53 ؛ سنن ، نسايى : 8 / 287 ؛ تاريخ ، طبرى : 7 / 22 ؛ سنن ، بيهقى : 8 / 285 ؛ احكام القرآن ، جصاص : 2 / 245 ؛ المستدرك ، حاكم : 2 / 278 آن را صحيح دانسته و ذهبى در تلخيص خود بيان كرده ؛ تفسير ، قرطبى : 5 / 200 ؛ تفسير ، ابن كثير : 1 / 500 - 255 و 2 / 92 به نقل از احمد و ابى داود و ترمذى و نسايى و ابن ابى حاتم و ابن مردويه و علىّ بن مدينى ، علىّ بن مدينى گويد : اسنادى صالح و صحيح دارد و تصحيح ترمذى و تقرير او بيان كرده است ؛ تيسير الوصول :
1 / 124 ؛ تفسير ، خازن : 1 / 513 ؛ تفسير ، رازى : 3 / 458 ؛ فتح البارى : 8 / 225 ؛ الدرّ المنثور : 1 / 252 به نقل از ابن ابى شيبه و احمد و عبد بن حميد و ابى داود و ترمذى و نسايى و ابى يعلى و ابن جرير و ابن منذر . و ابن ابى حاتم و النحاس در ناسخ خود و ابى الشيخ و ابن مردويه و حاكم و بيهقى و در المختار ضياء مقدسى يافت مىشود .
( 2 ) . تفسير ، قرطبى : 5 / 200 .