زمين هفتم از نزد پروردگارم . پس سومى از مشرق آمد و چهارمى از مغرب و از هركدام پرسيد از كجا آمديد ، گفتند : از نزد خدا ، پس خداوند عزّ و جلّ هم اينجاست و هم آنجاست
فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ
در آسمان خدا و در زمين خداست . « 1 »
72 - شلاق زدن به روزهدارى كه بر كنار شراب نشسته
احمد امام حنبلىها در بخش اشربه و نوشيدنىها از عمر بن عبد اللّه بن طلحه خزاعى نقل كرده كه نزد عمر بن خطاب گروهى را آورند كه در موقع ميگسارى و شرابخوارى دستگير شده بودند در ميان آنها مرد روزهدارى بود . عمر آنها را شلاق زد و آن روزهدار صائم را هم با آنها شلاق زد . گفتند : او روزهدار است . گفت : چرا با آنها نشست . « 2 »
آيا خليفه علّت و جهت نشستن آن مرد را با ايشان در مجلس ميگسارى مىدانست ، حال آنكه او روزهدار بود و با ايشان در عمل مشاركت نداشت ، پس شايد ضرورت ، او را ناچار به نشستن در آن مجلس كرده بود و توان جدايى از ايشان را نداشت از ترس آسيب و صدمات ايشان يا ضرر ديگرى در آينده ، اگر از ايشان جدا مىشد ، يا اينكه قصد نهى از منكركردن به ايشان روزهدار بيچاره را ملزم كرده بود به مصاحبت با ايشان به نرمى در اوّل كار ، و هرگاه يكى از اين احتمالات داده شود حد ، ساقط خواهد بود ، زيرا فرمودند :
ان الحدود تدرأ بالشبهات حدود به شبهها ساقط مىشود .
و بر فرض اينكه احتمال هيچيك از اينها هم نباشد ، به درستى كه نهايت اين است كه آن مرد را به جهت تأديب تعزير كنند . در گذشته حد تعزير را دانستى و اينكه آن را ده ضربه تجاوز نمىكنند ، پس چگونه ميان آنكه شراب نخورده و روزه داشته با آنهايى كه ميگسارى كرده در جدّ و شلّاق زدن يكسان عمل نموده است .
هامش
( 1 ) . زين الفتى شرح سورة هل أتى ، حافظ عاضمى .
( 2 ) . كنز العمال : 3 / 101 ؛ منتخب كنز حاشيهء مسند احمد : 2 / 427 .