وقتى بسيار سؤال كرد از آن ، پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله به او پاسخ داد يا نداد ؟ اگر پاسخ داد ، چرا حفظ نكرده يا چرا فهم و درك او كوتاه آمده از شناخت آن ، و حال آنكه آن محبوبتر بوده نزد او از شتران سرخ موى يا از دنيا و آنچه در آن است ، يا آنكه براى او محبوبتر بوده از اينكه برايش قصور شام باشد ؟
و اگر پاسخ نداده ، آيا مىشود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بيان آن را از وقت حاجت آن تاخير بيندازد و او مىداند كه به زودى بر اريكه خلافت تكيه مىزند ، مسائل و مرافعهها را نزد او مىآورند و اينكه از بيشترين آنها عمومى بودن مسأله كلاله است .
لكن حقيقت آن است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را ياد داد در بيان حفصه - نمىبينم كه پدرت آن را بياموزد ، يا نمىبينم كه آن را اقامه كند - و حال آنكه آن حضرت از آشكارى حال اعلام مىفرمود ، و خواننده را بر واقع و حقيقت مطّلع مىگرداند ، حال اگر هوا او را گمراه نكند .
و مصيبت بزرگ اينكه بعد از همهء اينها و با وجود گفتهء او : - روشن نشد براى من - از حكم دادن در آن اجتناب نكرد و در آن براى خودش آنچه مىخواست حكم مىكرد ؛ در حالى كه از قول خداى تعالى غافل بود :
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
« 1 » پيروى نكن چيزى را كه به آن علم ندارى به درستى كه گوش و چشم و دل ، از هريك از آنها پرسيده مىشود . و نيز از اين قول خداى تعالى :
وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ
« 2 »
« و اگر ( محمّد صلّى اللّه عليه و آله ) از دروغ به ما برخى سخنان را مىبست محققا ما او را از يمينش مىگرفتم و رگ و تينش قطع مىكرديم و شما هيچيك بر دفاع از او قادر نبوديد » . و مىبينى عمر را كه از ابو بكر پيروى مىكند و حال آنكه مىداند او هم مثل اوست و شنيده از او قولش را كه مىگويد : من به زودى در آن رأى و عقيدهء خودم را مىگويم ، اگر درست باشد از خداست و اگر خطا باشد از من و شيطان است .
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنَّ الظَّنَّ لا
هامش
( 1 ) . اسراء 17 / 36 .
( 2 ) . حاقه 69 / 47 - 44 .