شاعر را بشناسيم
نظام الدين محمد بن قاضى القضات اسحاق بن مظهر اصفهانى ، يكى از اديبان بزرگ و كم نظير است كه در همهء فنون و فضايل يگانهء عصرش بوده و در عراق قاضى القضات و همنشين خواجه شمس الدين محمد جوينى ، ملقب به صاحب ديوان ( م 683 ) بوده است و مدايحى دربارهاش گفته كه از آن جمله است :
- مردم همانند شعرند كه بيت القصيدهء آن صاحب ديوان است .
- او شمس الممالك است كه با مرتبهء بلندش ملك و ايوان شوكت و جلال پيدا كرده است .
او در پايان غديريهء ياد شدهاش ، خواجه بهاء الدين فرزند خواجه شمس الدين را مدح كرد و ديوانش را به نام علاء الدين خواجه عطاء الملك جوينى ( م 681 ) ، برادر خواجه شمس الدين صاحب ديوان نامگذارى نمود . همو شعرى دارد كه در آن سلطان محققين ، خواجه نصير الدين طوسى ( م 672 ) را مدح كرده است .
شرح حال او را قاضى مرعشى و جرجى زيدان آوردهاند « 1 » و جرجى زيدان دربارهاش گفته است : او در سال 678 ه وفات كرده است و ديوانى به نام ديوان المنشآت دارد كه در موزهء انگلستان موجود است و صاحب رياض الجنة در روضهء چهارم او را در زمرهء علما آورده و گفته است :
او داراى رسالهاى به نام القوسية است كه يكى از بزرگان نيشابور شرحى بر آن نوشته و در آن شرح او را چنين ستوده است : او بهترين قاضى عالم ، مفتى طوايف امم و منشى بدايع و عجايب است .
پارهاى از اشعار او را در كشكول شيخ بهائى و مجالس المؤمنين قاضى مرعشى و خزائن نراقى مىتوان از نظر گذراند . « 2 »
هامش
( 1 ) . ر ك : مجالس المؤمنين 226 ؛ تاريخ آداب اللغة العربيّة : 3 / 13 .
( 2 ) . ر ك : الكشكول : 1 / 109 ؛ الخزائن 115 .