خطيب بغدادى گفته است : اهل كوفه و خراسان نسخههاى فراوانى از احاديث موضوعه و سندهاى ساختگى است و خدا را شكر در ميان محدثان بغداد اشتهار به دروغ در روايت و حديث سازى نسبت به ديگران كمتر وجود دارد . « 1 »
ابو بكر بن ابى سبرهء وضاع و كذاب گفته است : مرا هفتاد هزار حديث در حلال و حرام است . « 2 »
فيروزآبادى ، صاحب قاموس ، در خاتمهء كتابش سفر السعادة نود و يك باب را برشمرده كه در آنها احاديث زيادى است و پارهاى از آنها در كتب آنان موجود است .
آنگاه مىگويد : در آنها حديث صحيحى وجود ندارد و صحت آن احاديث در نزد بزرگان دانش به ثبوت نرسيده است .
عجلونى ، در پايان كتابش كشف الخفاء پارهاى از احاديث موضوعه و نام تعدادى از حديث سازان و كتب دروغين را ياد آور شده و صد باب را برشمرده كه اكثر آنها در فقه است و بعد از هرباب گفته است كه در آن حديث صحيحى نيست . « 3 »
ابن حوت بيروتى در اسنى المطالب بيش از سى مبحث را از ابوابى شمرده كه در آنها حتى يك حديث صحيح وجود ندارد .
عملكرد پيشوايان حديث كه در صحاح و مسانيدشان ، از ميان آن همه حديث ، شمارى از احاديث مورد اعتماد را انتخاب و بقيّه را ترك كردهاند ، بيانگر افزونى احاديث ساختگى است و پرده از روى اين حقيقت برمىدارد كه ابو داود سجستانى در سنن خود 4800 حديث آورده كه آنها را از ميان 500000 حديث انتخاب كرده است . « 4 » صحيح بخارى مشتمل بر 2761 حديث غير مكرر است كه از ميان بيش از 600000 حديث انتخاب شده است . « 5 » در صحيح مسلم 4000 حديث غير مكرر است كه از ميان 300000
هامش
( 1 ) . همان : 1 / 44 .
( 2 ) . تهذيب التهذيب : 12 / 27 .
( 3 ) . ر ك : كشف الخفاء 419 - 424 .
( 4 ) . طبقات الحفاظ ، ذهبى : 2 / 154 ؛ تاريخ بغداد : 9 / 57 ؛ المنتظم ، ابن جوزى : 5 / 97 .
( 5 ) . تاريخ بغداد : 2 / 8 ؛ ارشاد السارى : 1 / 28 ؛ صفة الصفوة : 4 / 143 .