كه مستوجب طعن نبودهاند . « 1 » در كتاب ابن جوزى گفتار مفصلى پيرامون دشمنى ابو بكر خطيب بغدادى ، صاحب تاريخ معروف ، نسبت به مذهب احمد و يارانش وجود دارد ، تا جايى كه او را به بىحيايى و سست اعتقادى نسبت داده است . « 2 »
محمد بن محمد ابو المظفر الدوى ( م 567 ) دربارهء حنبلىها گفتار تعصب آميز و بدگويىهاى فراوان داشته ، تا جايى كه گفته است : اگر قدرت مىداشتم ، بر آنها جزيه قرار مىدادم . ديرى نپاييد كه حنبليان دربارهاش دسيسه كردند و با سم او و زن و بچهء كوچكش را كشتند . « 3 »
آرى در اين ميان ، افرادى وجود دارند كه انگيزهها و هوسها از حق گويى بازشان نداشته است ، مانند فيروز آبادى ، صاحب قاموس ، و عجلونى كه گفتهاند : در باب فضايل ابو حنيفه و شافعى و مذمتشان ، چيز صحيحى وجود ندارد و آنچه كه از اينها ذكر شده ، همه ساختگى و افتراست . « 4 » ابن درويش حوت گفته است كه دربارهء مناقب و مثالب هيچ كدام از پيشوايان مذاهب ، نص خاصى ، چه صحيح و چه ضعيف ، وجود ندارد .
فهرست احاديث و نسخههاى ساختگى
انسان پژوهشگر مىتواند از احاديث ساختگى و دگرگون شدهاى كه در سلسلهء دروغگويان آمده ، فهرستى تهيّه كند و از اين رهگذر ، به ديگر احاديثى از اين دست كه در مواضع مختلف كتب و مسانيد اهل سنت پراكنده است ، آگاهى حاصل نمايد ، اگر چه تمام ، بلكه قسمت عمدهء آن را نمىتواند بشناسد ، زيرا كتابى كه اسامى حديث سازان و ساختهها و بافتههايشان را نوشته و برشمرده باشد ، در دست نيست و آنچه كه در شرح حال عدهء كمى از آن جمعيت زياد يافت شده ، پراكنده گويىهاى تاريخ است كه دست تصادف براى ما حفظ كرده است .
اينك فهرست اسامى گروهى از آن حديث سازان و بافتههايشان ذيلا آورده مىشود :
هامش
( 1 ) . المنتظم : 10 / 224 .
( 2 ) . همان : 8 / 267 .
( 3 ) . همان : 10 / 239 .
( 4 ) . خاتمهء سفر السعادة ؛ كشف الخفاء : 2 / 420 .