هجرى درگذشته است . او كذاب ، متروك الحديث و سست روايت بوده و به دو نسبت حديث سازى داده شده است . « 1 »
511 - محمد بن حسن ، ابو بكر دعّاء اصم قطايعى ( م 320 ) . وى از افراد مورد اعتماد مطالب ساختگى را روايت مىكرده است و به نظر ذهبى ، او واضع كتاب الحيدة است كه روايت آن مختّص اوست . « 2 »
512 - محمد بن حسن ( ابو الحسن ) بن كوثر ، ابو بحر بربهارى ( م 362 ) ، كذاب بوده است . « 3 »
513 - محمد بن حسن ( حسين ) ابو عبد الرحمن سلمى نيشابورى ، حديث ساز بوده و به نفع صوفيه احاديثى ساخته و كتابهايى مشتمل بر صد كتاب نوشته است . « 4 »
514 - محمد بن حسين بن ابراهيم ، ابو بكر وراق ، معروف به ابن خفاف ( م 418 ) .
خطيب گفته است : شك ندارم كه او حديثها را به هم درمىآميخته و به نام ثقات جعل مىكرده و اسمها و نسبهاى عجيبى براى روايتگران آنها مىساخته است كه مقدارى از آن مطالب نادرست نزد من موجود است و بعضى از آنها را بر هبة اللّه بن حسن طبرى عرضه داشتم و او كتابم را پاره كرد و تعجب مىكرد كه چگونه اين اخبار را از او شنيدهام . ابن خفاف به من گفت : يك بار بازار باب الطاق آتش گرفت و در حدود هزار و هشتاد جلد از كتابهايم كه همهء آنها سماعى بوده ، سوخت . « 5 »
515 - محمد بن حسين شاشى ، مردك كذابى است . « 6 »
516 - محمد بن حسين مقدسى ، حديث ساز بوده و چنان كه گذشت ، وى خود را لاحق ناميده است . « 7 »
517 - محمد بن حسين ، ابو بكر قطان بلخى ( م 306 ) . ابن ناحيه او را تكذيب كرده
هامش
( 1 ) . ميزان الاعتدال : 3 / 42 ؛ مجمع الزوائد : 1 / 306 ؛ اللئالى المصنوعة : 2 / 71 ؛ شرح المواهب ، زرقانى : 8 / 293 .
( 2 ) . تاريخ بغداد : 2 / 194 .
( 3 ) . المنتظم : 7 / 64 ؛ لسان الميزان : 5 / 131 .
( 4 ) . ميزان الاعتدال : 3 / 46 ؛ تاريخ بغداد : 2 / 248 ؛ المنتظم : 8 / 6 ؛ شذرات الذهب : 3 / 196 .
( 5 ) . تاريخ بغداد : 2 / 250 ؛ المنتظم : 8 / 34 ؛ البداية و النهاية : 12 / 23 .
( 6 ) . ميزان الاعتدال : 3 / 47 .
( 7 ) . همان مأخذ .