نهاده شد ، و در سال 436 ه كه من پنج ساله و يا چند ماه كمتر بودم ، آن مسجد تمام گرديد و مخارج آن را يك حاجى ترك داد . آنگاه ابو سعد مستوفى كه حنفى متعصبى بود ، به آنجا آمد ، در آن وقت قبر ابو حنيفه زير سقفى كه بعضى از امراى تركمان آن را ساخته بودند ، قرار داشت .
پيشتر كه من طفل بودم ، روى قبر ضريح فرسودهاى قرار داشته و آن در سالهاى 437 و 438 ه قبل از ورود تركان غز در سال 447 ه به بغداد بوده است ، ولى هنگامى كه شرف الملك در سال 453 ه به بغداد آمد و تصميم گرفت كه همين قبهاى را كه بالاى قبرش قرار دارد ، بسازد ، تمام بناهاى مسجد و منضماتش را كه قبر را احاطه كرده بود ، خراب كرد ، آنگاه مقاطعه كاران و مهندسان را خواست و جريان را با آنها در ميان گذاشت و آنها تخمين زدند كه هزارها آجر لازم دارد و بايد خانههاى اطرافش خريده شود و جزو آن گردد .
براى پى ساختمان اين قبه ، زمين سختى را جستجو كردند ، ولى چارهاى جز اين نداشتند كه هفده ذرع در شانزده ذرع از همان زمين را حفر كنند و در اين كار استخوانهاى بسيارى از مردگان را كه خواستار مجاورت قبر نعمان بودند و در حدود 400 زنبيل مىشد ، بيرون آوردند و همهء آنها را در بقعهء مجاور كه ملك شخصى ديگران بوده ، دفن كردند .
سپس مىگويد : محمد بن ناصر حافظ به ما خبر داد كه ابو الحسين مبارك بن عبد الجبار صيرفى گفته است : شنيدم كه ابو الحسين بن مهتدى مىگفت : معلوم نيست كه قبر ابو حنيفه در اين مكان كه رويش قبّهاى بنا كردهاند ، بوده باشد و پيش از اين نيز حاجيان وارد مىشدند و اطراف مقبره طواف مىكردند و ابو حنيفه را زيارت مىنمودند ، ولى موضعى را تعيين نمىكردند . « 1 »
ابن خلكان گفته است : قبر او مشهور و مورد زيارت مردم است و در سال 459 ه روى آن قبه و بارگاهى بنا گرديد . « 2 »
هامش
( 1 ) . المنتظم : 8 / 245 .
( 2 ) . وفيات الاعيان : 2 / 297 .