آمده كه او و پدرش محمّد ، لقب حمّال داشتهاند و به فرزندان آنها بنو حمّال مىگويند .
و حمّان ( به كسر حاء و تشديد ميم ) نام يكى از محلّات كوفه است و حمّانى نسبت به حمّان نام قبيلهاى است از تميم كه آنها فرزندان حمّان بن عبد العزيز بن كعب بن سعد بن زيد مناة بن تميماند و نام حمّان ، عبد العزّى است و در اين محلّه كسانى ساكن شدهاند كه منسوب به حمّان هستند ، ولى از آن قبيله نيستند . « 1 » پس آنچه در برخى از فرهنگها با نقطه ضبط شده درست نيست .
شاعر ما از پيشتازان فقهاى عترت و مدرّسان آنها در مركز تشيّع عراق ، كوفه در قرن اوّل است . او يكى از بزرگترين خطبا و شعراى نوآور بنى هاشم است كه نام او و شعر او معروف خاصّ و عام گشت و همه او را به حسن سبك و حسن تلفيق مىشناسند . گذشته از اينها ، علم فراوان ، عظمت خانواده ، بزرگوارى و شخصيّت بارز ، و نسب علوى پربركت او ، تا برسد به فضايل بسيار ديگر ، او را به بلندترين قلّهء عظمت رسانده است .
مىگويند متوكّل از ابن جهم پرسيد : از ميان شاعران از همه برتر كيست ؟ او شعراى دورهء جاهليت و اسلام را ياد كرد ، آنگاه همين سؤال را از ابو الحسن امام على بن محمّد الهادى عليه السّلام كرد ، او گفت : حمّانى است در آنجا كه گويد :
- از قريش گروهى به چهرههاى گشاده و انگشتهاى كشيده بر ما افتخار جستند .
- وقتى در اين گفتار با ما به نزاع پرداختند ، آهنگ صومعهها به نفع ما و عليه آنان داورى كرد .
- ما در اين نزاع خاموش به نظر مىرسيم ، ولى بانگ بلند مساجد بزرگ عليه آنها ، به فضل و بزرگى ما گواهى مىدهد .
- مگر نمىدانيد پيامبر خدا احمد جدّ ماست و ما فرزندان او به اختران فروزان مىمانيم .
متوكّل گفت : اين آهنگ صومعهها چيست ؟ امام فرمود : اشهد ان لا إله الّا اللّه و اشهد انّ محمّدا رسول اللّه ، آيا او جدّ من است يا جدّ تو ؟ متوكّل خنديد و گفت : جدّ تست ، ما او را از تو نمىگيريم .
هامش
( 1 ) . معجم البلدان : 3 / 335 ؛ اللباب : 1 / 316 .