3 - در اين ميان ، مردمى هم هستند كه اين مظاهر ننگين را با ديدهء انكار مىنگرند ، چون مظاهر دينى را از دست دادهاند .
اين مردم گروهى سرگردانند و نمىدانند به كدام سو گام نهند و مبانى دينى خود را از چه كسى فراگيرند و دستهء ديگر در اين تيرگيهاى وحشتناك دچار شبهاتى مىشوند بىاراده خود را در اختيار گمراهيهاى جاهليت نخستين قرار مىدهند .
4 - هرملتى كه زمامداران ، رهبران ، فرماندهان و پيشوايانش گرفتار بىبندوبارى و هتاكى شوند ، طبعا از رسيدگى به امور اجتماعى و مسائل ادارى مملكت بازمىمانند ، و چون نمىتوانند با هرجومرج و فساد داخلى مبارزه كنند و در مقابل اضطرابات داخلى مقاومت آورند ، در نتيجه بيگانگان را به طمع انداخته ، مورد حملات دشمن واقع مىشوند و ديرى نمىپايد كه شكار درندگان و لقمهء آزمندان و طعمهء هرمخالفى خواهند شد .
5 - اسرار حكمتآميز اسلام كه طبعا از كشورهاى اسلامى به ملتهاى دوردست مىرسد ، آنها را تحت تأثير زيباييهاى بهجتانگيز ، حكمتهاى رسا ، هماهنگيهاى منطقى و عقلانى و نيز اعمال و رفتار رجال صميمىاش قرار مىدهد و در نتيجه ، كسانى كه در شعاع جاذبهء اسلام واقع مىشوند ، به زودى آن را خواهند پذيرفت و يا حداقل مهرش را به دل مىگيرند و به امور نفسانى و روحى مسلمانان علاقه نشان خواهند داد .
البته ، وقتى اين وضع را در مردم بنگرند ، و اخبار دلانگيز اسلامى را با عادات و سلوك زمامداران دورهء جديد سنجيده ، مخالف و متضاد ببينند و در لواى اين خلافت ستمگرانه ، اخبار وحشتناكى دريافت كنند ، و دريابند كه اين تعاليم درخشان از دست رفته است و آنچه در كشور اسلامى بايد جارى شود ، همه را شهوترانىهاى خليفه و بىخبرى زمامداران و خودباختگى زعما ، و بىثباتى ديگران لگدكوب كرده و از بين برده است ، خيلى زود شهرت اسلامى خدشهدار مىشود و دوستيها به دشمنى مبدل گردد بىآنكه بتوان كارهاى اصلى را از بدلى جدا ساخت ، و اين خود سنگ بزرگى در راه تكامل اسلام است و مانع نفوذ آن در بيگانگان و محيط خارج خواهد بود .
الغدير ( فارسى ) — صفحة 364
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص٣٦٤