وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ
« 1 » سالهاى دعوت پنهانى كه در آن سالها كسى جز خديجه و على عليه السّلام با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نبود و به گمانم همين دوره مراد كسى است كه گفته : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله پنج سال ، كارش را مخفيانه انجام داد . « 2 »
اما تعبير هفت سال ، گذشته از اينكه اينروايت طرقش زياد و سلسلهء سندش صحيح است ، به وسيلهء حديث نبوى « 3 » و روايت ابو رافع « 4 » تأييد شده است ، يعنى مجموع سالهاى دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از اول بعثت تا هنگام وجوب نمازهاى واجب .
البته ، به اتفاق مسلمين نماز در شب معراج واجب شد و معراج ، چنان كه محمد بن شهاب زهرى گفته است ، سه سال قبل از هجرت اتفاق افتاد . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ده سال در مكه بود و امير المؤمنين عليه السّلام از تاريخ تشريع نماز تا سال دهم كه هفت سال مىشود ، عبادت خدا را مىكرد و با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نماز مىگذاشت و هردو با هم مدتى در شعب ، و مدتى در غار حرا ، به عبادت مىپرداختند و كار بر اين منوال مىگذشت « 5 » تا خداوند اين آيه را فرستاد : مأموريت خود را اظهار كن و از مشركان اظهار تنفر نماى « 6 » ، و نيز اين آيه نازل شد : بستگان نزديك خود را بيم ده « 7 » ، كه نزول اين دو آيه ، سه سال بعد از مبعث بود .
امير المؤمنين عليه السّلام در اجتماع بنى هاشم كه در اجراى دو آيهء فوق تشكيل شده بود ، قبول دعوت كرد و در آن روز هيچكس جز او پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را پاسخ نداد ، و از آنروز پيامبر صلّى اللّه عليه و آله او را برادر ، وصى ، خليفه و وزير خود خواند ، آنگاه تا مدتى هيچكس جز تعدادى اندك كه نسبت به عموم قريش در حكم عدم بودند ، پاسخ به دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نداد .
گذشته از اينها ، كسانى كه در آن روز ايمان مىآوردند ، از روى معرفت كامل و همهجانبه نسبت به موازين عبادات نبود و مدتها گذشت تا تدريجا معرفت و تهذيب پذيرفتند . بنابراين ، در آغاز ايمان آنان تنها تسليم شدن و خاضع گرديدن نسبت به اسلام
هامش
( 1 ) . شعراء 26 / 214 .
( 2 ) . الامتاع 44 .
( 3 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 3 / 220 .
( 4 ) . همان : 3 / 227 .
( 5 ) . تاريخ طبرى : 2 / 213 ؛ سيرهء ابن هشام : 1 / 265 . نيز رك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 3 / 235 .
( 6 ) . حجر 15 / 94 .
( 7 ) . شعراء 26 / 214 .