روايت يحيى بن حماد است . آنگاه اسكافى روايات صحيحى از ابن عباس را كه پيش از اين ياد كرديم ، آورده و گفته است : پس اين است عقيدهء ابن عباس در سبقت اسلام على عليه السّلام و اين قول ، از حديث شعبى ثابتتر و مشهورتر است ، با اينكه از شعبى در حديث ابو بكر هذلى خلاف اين قول هم رسيده است . آنگاه حديث شعبى و احاديث ديگرى را كه ما ياد كرديم ، از كتب صحاح و اسانيد مورد وثوق « 1 » نقل كرده كه بايد اينها را از او فراگرفت . كيست ستمگرتر از آنكه به خدا تهمت زند و كلام حقى را كه به او مىرسد ، تكذيب نمايد . « 2 »
نكتهء قابل توجه
شايد براى كسى كه در كلمات امير المؤمنين « 3 » دقت كند ، اختلافى در سالهاى عبادت و نماز گزاردن آن حضرت عليه السّلام با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بين سه ، پنج ، هفت و نه سال مشاهده كند و ازاينرو ، در اينباره گوييم :
اما تعبير سه سال ، شايد مراد مدت زمان سه سال بين اول بعثت تا اظهار دعوت باشد « 4 » كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در آغاز نبوت مدت سه سال در مكّه پنهانى به سر مىبرد و در سال چهارم دعوتش آشكار شد .
اما تعبير پنج سال ، شايد مقصود از آن ، دو سال « 5 » فترت نزول وحى از تاريخ روز اول وحى كه
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
« 6 » نازل شد تا هنگام نزول
يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ
« 7 » ، و سه سال آغاز بعثت بعد از فترت تا نزول آيهء
فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
« 8 » و آيهء
هامش
( 1 ) . اسكافى را در اين مقام كلمات فراوانى است كه براى بررسى كامل آن بايد به رسالة فى الردّ على الجاحظ مراجعه كرد .
( 2 ) . عنكبوت 29 / 68 .
( 3 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 3 / 221 - 224 .
( 4 ) . تاريخ طبرى : 2 / 216 ، 218 ؛ سيرهء ابن هشام : 1 / 274 ؛ طبقات ابن سعد 200 ؛ الامتاع 15 ، 21 .
( 5 ) . اين دو سال را مقريزى يكى از اقوال دربارهء فترت وحى دانسته است . رك : الامتاع 14 .
( 6 ) . علق 96 / 1 .
( 7 ) . مدّثر 74 / 1 .
( 8 ) . حجر 15 / 94 .