امينى گويد : احاديث متعددى كه در اينباره وارد شده است به ما مىفهماند كه جريان چندين مرتبه واقع شده و منادى در روز احد جبرئيل بوده است ، ولى منادى روز بدر ملك ديگرى بوده به نام رضوان و پيشوايان علم حديث بر نقل اين داستان اجماع دارند ، چنان كه گنجى ادعاى اجماع كرد « 1 » ، و ابن جوزى ، و سلفى ، ابن جواليقى ، و ابن ابى الوفاء بغدادى ، ابن وليد ، ابن ابى الفهم ، مفتى عبد الكريم موصلى ، محمّد بن قاسم عدل ، حافظ محمّد بن محمود ، ابن ابى البدر ، فقيه عبد الغنى بن احمد ، صدقة بن الحسين ، يوسف بن شروان مقرى ، صاحب بن ابى المعالى دوامى ، ابن بطة ، شيخ الشيوخ عبد الرحمن بن اللطيف ، علىّ بن محمّد مقرى ، ابن بكروس ، حافظ ابن المعالى و ابى عبد اللّه محمّد بن عمر به اسنادشان از سعد بن طريف حنظلى از ابى جعفر محمّد بن على الباقر عليه السّلام كه آن حضرت فرمود : در روز بدر ملكى كه نامش رضوان بود فرياد زد :
لا سيف الا ذو الفقار * و لا فتى الا على
سپس امينى گويد : من گفتم پيشوايان علم حديث بر نقل اين قسمت داستان و روايت اجماع كرده و بزرگان از يكديگر نقل كردهاند ، همانطورى كه ما با سپاس پروردگار حديث را همچون آبى خوشگوار به بهترين وجه و عالىترين نحوهء اسناد از عدهء بسيارى ، در كام خود فرو ريختم و آن را در كتاب خود آورديم .
اين روايت را حاكم به طور مرفوع نقل كرده و بيهقى در مناقب از حاكم نقل كرده و گويد : اين روايت را حافظ ابن نجار و او از طوسى تا آخر سند ، از جابر بن عبد اللّه نقل كرده است : پيامبر در روز جنگ بدر فرمود : اين رضوان ، فرشتهاى از فرشتگان خدا است و صدا مىزند :
لا سيف الا ذو الفقار * و لا فتى الا على
محب الدين الطبرى روايت را با همين عبارات نقل كرده است « 2 » . خوارزمى حديث جابر را نقل كرده « 3 » و نصر بن مزاحم از جابر بن عمير انصارى روايت كرده كه گويد :
هامش
( 1 ) . كفايه ، گنجى 144 از ابى الغنائم .
( 2 ) . رياض ، طبرى 190 ؛ ذخائر العقبى 74 .
( 3 ) . مناقب ، خوارزمى 101 .