قلبت امتحان شده است « 1 » .
- بزرگان قريش آرزوى مقام ترا دارند ، ولى از ندارى تا دارندگى راهى بس دراز است .
- نسبت تو به اسلام در هرزمينه ، بسيار محكم و به هم پيوسته است .
- و هنگامى كه عمرو ، به سبب خصلت نكوهيدهء خود ، پرهيزكارى را تحديد و كينهها را زنده نمود تو به خاطر ما در خشم شدى .
- تو تنها يادگار لوىّ بن غالبى و مايهء اميد ما كه داراى صفات نيكوى اويى و خصلتهايى كه هنوز به وجود نيامده .
- تو در بين ما نگهبان رسول خدا بودى و به عهدى كه به تو سپرده بود وفا كردى و كيست اولى به اين عهد از تو ؟ كيست ؟
- آيا تو در طريق هدايت برادر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در طريق هدايت و وصىّ او به كتاب و سنت از همه داناتر نبودى ؟
- پس حق تو ، پيوسته در « نجد » و سپس در « يمن » بر ما به هم آميخته و بزرگ است . « 2 »
جملهء « فصدرك مشروح » كه در قصيده آمده ، اشاره به آيهاى از قرآن است : أ فمن شرح اللّه صدره للاسلام . كسى كه خداوند سينهاش را براى اسلام فراخ نموده است .
اين آيه دربارهء على و حمزه نازل شده است و حافظ محبّ الدين طبرى « 3 » ، از حافظ واحدى و حافظ ابو الفرج اين روايت را نقل مىكند « 4 » .
و جملهء « و قلبك ممتحن » اشاره به حديث نبوى دارد كه دربارهء امير مؤمنان وارد شده است : انّه امتحن اللّه قلبه بالايمان : خداوند قلب او ( على ) را به ايمان امتحان فرمود « 5 » .
هامش
( 1 ) . اين دو بيت را ، شيخ مفيد در كتاب الفصول : 2 / 61 و 67 ، به حسان نسبت داده است .
( 2 ) . تاريخ ، يعقوبى : 1 / 107 ؛ شرح نهج البلاغة : 2 / 14 .
( 3 ) . رياض : 2 / 207 .
( 4 ) . ذخائر العقبى 88 .
( 5 ) . اين گفته نقل از خطيب است و در بعضى مصادر حديث ، على الايمان ، و در بعضى ديگر للايمان آمده ؛ خصايص ، نسايى 11 ؛ صحيح ، ترمذى : 2 / 298 ؛ تاريخ ، خطيب بغدادى : 1 / 133 ؛ المحاسن و المساوى ، بيهقى : 1 / 29 ؛ الرياض ، محب الدين طبرى : 2 / 191 ؛ ذخائر العقبى 76 ؛ الكفاية ، گنجى 34 ؛ فرايد ،