مقصود از خويشاوند رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فاطمه است . « 1 » و ابو حيان در تفسير خود اين سخن را از آن دو و از سدّى روايت كرده و سيوطى نيز در الدرّ المنثور آورده است . فخر رازى تفسيرش گفته است : و من مىگويم : آل محمّد ، كسانى هستند كه امورشان واگذار به پيغمبر است و هركدام از آنان كه پيوندشان با پيغمبر شديدتر و كاملتر باشد او آل خواهد بود و چون هيچ ترديدى نيست كه پيوند ميان فاطمه و على و حسن و حسين با پيغمبر استوارترين پيوندها است و اين مطلبى است كه همچون معلوم به نقل متواتر مسلّم است ، پس واجب است كه آل ، اينها باشند . « 2 »
و مناوى گفته است : اين سخن از حافظ زرندى است : هيچيك از دانشمندان مجتهد و پيشوايان رهيافته ، نيست ، مگر آنكه از ولايت خاندان پيغمبر ، حظ وافر و فخر زاهر برده ، چه اين امر خداست كه فرموده است :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى .
« 3 »
و ابن حجر گفته است : ديلمى از ابى سعيد خدرى روايت كرده كه پيغمبر در تفسير آيه
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
فرمودهاند : از ولايت على پرسش خواهد شد « 4 » و گويا مراد واحدى نيز همين حديث بوده كه گفته است : در تفسير آيهء
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ ،
روايت كردهاند ، كه مقصود ولايت على و اهل بيت است ، زيرا خداوند به پيغمبر فرمان داد كه مردم را آگاهى دهد كه از آنها پاداشى در نبوت مسألت ندارد ، مگر آنكه خاندانش را دوست دارند . و معنى آيه نيز چنين است كه از آنها مىپرسند آيا خاندان پيغمبر را به شايستگى و آنچنانكه رسول صلّى اللّه عليه و آله سفارش فرموده بود ، دوست داشتهاند يا مودت آنها را چنان ضايع و مهمل گذاشتهاند ، كه بايد سرزنش و نكوهش شوند ؟
و در الصواعق اين شعر را از شمس الدين ابن عربى ياد كرده است :
رأيت ولايى آل طه فريضة * علىرغم أهل البعد يورثنى القربا
هامش
( 1 ) . تفسير ، طبرى : 24 / 17 و 16 .
( 2 ) . تفسير ، رازى : 7 / 390 .
( 3 ) . ح پس از وقوف بر كتاب نظم درر السمطين حافظ زرندى ، گفتار وى را همانطور يافتيم كه مناوى نقل كرده است .
( 4 ) . الصواعق 89 .