خدا با آنها تاسى شود چه شايستهء پيشوايى مىباشند و سزاوار اينند كه در تهذيب نفس پيشرو و پيشواى بشر باشند و آداب اسلامى و اخلاق پسنديده را به مردم بياموزند و با علوّ طبع و برجستگى اخلاقى و روحيات سالم خود عهدهدار اصلاحات اجتماعى باشند و با توجه به اين امتيازات و خصوصيات در ميان اين گروه عناصرى كه از خرد و دورانديشى به دور و از افاضهء خير و سعادت به ديگران مهجور باشند پيدا نخواهد شد .
بنابراين براى كسى كه بررسى و كاوش در اين رشته مىپردازد امكان اين هست كه از تاريخ انسانهاى پاكسرشت چون قيس و امثال او كه پاىبند مبادى مذهبى هستند و مخالفين و اضداد او چون عمرو بن عاص و همقطارانش كه پيروى نفس را بر متابعت و دنبالروى خاندان رسالت برگزيدهاند يك حقيقت گرانبهاى دينى به دست آورد كه از معرفت به احوال مردان تاريخ و وقوف بر تاريخ اقوام گذشته مهمتر و گرانقدرتر باشد و بدينوسيله بر هدف و سرنوشت هريك از دو دسته و حزب ( علوى و اموى ) وقوف يابد .
در صورتى به اين نتيجه مىتوان رسيد كه خواننده شرافتى نفسانى داشته باشد ، در انديشه و فكر آزاد و از تقليد كوركورانه و تعصب قومى به دور باشد . آرى ، هنگامى اين نتيجه و بهره عايد او مىشود كه توفيق پيروى از حق شامل حال او گردد و او را به سوى حقيقت بكشاند . احساس نمايد كه حق سزاوارتر است كه پيروى شود و از راه راست و روشن منحرف نگردد و در برابر حقايق خاضع و مطيع و متمايل به آن باشد .
بنابراين مقدمه ، قيس بن سعد و عمرو بن عاص را به عنوان نمونه از دو گروه مذكور پيروان خاندان رسالت و مخالفين آنها در نظر بگيريد و بين آن دو مقايسه كنيد و به هر قسمت از خصوصيات هريك از آنها كه مىخواهيد دست بگذاريد :
در طهارت مولد ( حلالزادگى ) اسلام ، عقل ، حسن تدبير ، عفت ، حيا ، آقايى ، سربلندى ، مناعت نفس ، بزرگمنشى ، وفا ، وقار ، متانت ، حسب و نسب ، دليرى ، سخاوت ، پاكى و زهد ، استقامت و رشد ، دوستى و محبّت ، استوارى و پايمردى در دين ، پرهيز از محارم الهى و مزاياى بىشمار ديگر با بررسى در احوال هريك از اين دو
الغدير ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص١٢٨