سعدى حجاب نيست تو آيينه پاك دار * زنگار خورده چون بنمايد جمال دوست
و اگر دو آيهء ذيل در كنار هم قرار گيرند :
الف )
وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا
« 1 »
ب )
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 2 »
مسئله جهاد و رياضت مشروع ، معقول و معتدل در سلوك قرآنى و عرفان اسلامى - ولايى به خوبى هرچه تمامتر خودنمايى مىكند و اگر انسان در سلوكش صائب و صادق باشد در همهء مراتب رياضتش چه رياضتهاى جسمانى يا روحانى و رياضت در قواى تحريكى يا ادراكى از شريعت نورانى اسلام قرآن و عترت تبعيت مىكند و عنصر امامت و ولايت را در شريعتشناسى و شريعتگروى روح حاكم بر سلوك توحيدىاش قرار مىدهد و سالك بايد شريعت را بشناسد و التزام عملى به آن داشته باشد كه در بادى امر سلوك اخلاق لازم است و بايسته است مكارم اخلاق و كرائم و محاسن اخلاقى پيدا كند يا فضائل را تحصيل و رذائل را ترك كند و سپس به حوزهء عرفان عملى گام بگذارد كه رياضت اخلاقى و عرفانى در طول هم هستند و مكانيسم و كاربردهاى خاص به خود را دارا هستند و اگر سالك در ابتداى امر ملتزم به سه چيز باشد : 1 . انجام واجبات 2 . ترك محرمات 3 . كسب روزى حلال و ارتزاق بر آن اساس كه دومى و سومى به مراتب سختترند و « رياضت شرعى » از چنين قرارگاهى شروع مىگردد يا نقطه عزيمت سلوك و شهود همين حقايق سهگانهاند و آنگاه كه بنياد سلوك درست پىريزى شد و محكم گشت نوبت به سلوك و سير الى اللّه فرا مىرسد و سالك در همه احوال و مقامات و جزر و مدها و قبض و بسطهاى درونىاش هرگز از جادهء شريعت و صراط مستقيم سلوك خارج نخواهد شد و عرفان و اعتدال را رهتوشه مبنايى « رياضت » قرار خواهد داد ، پس :
1 . رياضت از اصول مسلّم سلوك الى اللّه و عرفان است .
هامش
( 1 ) . حشر ، 11 .
( 2 ) . عنكبوت ، 69 .