توجه به تعريف برخى از بزرگان مىگويند : « ألتّوكل على اللّه ؛ إنقطاع العبد إليه فى جميع ما يأمله من المخلوقين » « 1 » و خواجه عبد الله انصارى براى توكل سه درجه قائل هستند :
1 . توكل همراه با سببجويى و سببسازى به سه دليل
- تا نفس بدان مشغول شود
- سود رساندن به مردم
- ترك نمودن هرگونه ادعا و گردن فرازى .
2 . توكل همراه با طلب و سببسوزى براى رسيدن به سه چيز :
- درست و راست نمودن توكل
- درهم كوبيدن خودخواهى و برترىجويى
- فراغ بال براى پاسدارى از واجبات .
3 . توكل همراه با شناختى كه انسان را از اين انديشه كه كار واگذار به خود اوست رهايى ببخشد و نهايتا از قيد چنين توكلى آزاد شود و دريابد كه خدا را در هيچكارى شريكى نيست و همه امور به دست خود اوست . « 2 »
مقام هفتم : « رضا »
رضا يعنى خوشنودى ، خوشدلى و تسليم شدن است و در اصطلاح عرفانى « رفع كراهت قلب نسبت به مقدرات و شيرين شدن سختىهاى احكام قضا و قدر » كه به تعبير امام على عليه السّلام : « من جلس على بساط الرّضا لم ينله مكروه » چه اينكه راضى به قضاء و قدر الهى اهل معرفت و محبت شده و از علم اليقين به عين اليقين رسيده تا همهچيز را زيبا و شيرين ديده و مبانى و مبادىايى چون :
هامش
( 1 ) . شرح حديث جنود عقل و جهل ، ص 200 .
( 2 ) . راه و رسم منزلها ، ج 1 ، ص 261 .