مقام پنجم : « صبر »
صبر يعنى خوددارى از شكوه و دم فروبستن و اظهار بىتابى نكردن كه در امر سير و سلوك بسيار مهم و ضرورى است و از مقامات به شمار مىرود يعنى سالك بايد آن را به دست آورد و خواجه عبد الله انصارى رحمه اللّه در تعريف « صبر » گفتهاند :
« ألصّبر حبس النّفس على جزع كامن عن الشّكوى » « 1 » پس سالك نه تنها شكوه نمى كند بلكه « شكر » نيز مىنمايد و با خداى خويش راز و نياز مىكند . و « صبر » نيز سه درجه دارد :
أ . صبر و پايدارى در مقابل گناهان .
ب . صبر در انجام طاعات الهى
ت . صبر در برابر گرفتارى و بلايا .
و برخى عارفان « صبر » را به نوعى ديگر تقسيم كردهاند :
- صبر لله
- صبر بالله
- صبر على الله
- صبر مع الله
- صبر عن الله . « 2 »
مقام ششم : « توكل »
توكل واگذارى امور به معتمد حقيقى كه از ايمان انسان سرچشمه مىگيرد كه امام خمينى رحمه اللّه توكل را از جنود الهى شمرده و از لوازم فطرت « مخموره » مىدانند و با
هامش
( 1 ) . منازل السائرين ، انتشارات بيدار ، ص 195 ، چاپ اول ، قم .
( 2 ) . راه و رسم منزلها ، ج 1 ، ص 294 ؛ و يك ساغر از هزار ، صص 202 - 198 .