درهرحال انسان سالك اخلاقى بايد به تدريج وارد عرصه بيكرانه سلوك عرفانى گشته و طى مقامات و اطوار وجودى نمايد و تخلق كه سيرى باطنى و عمودى است و هجرت انفسى مثل سير ظاهرى افقى يا هجرت آفاقى مسافت و مسيرى دارد كه داراى درجات و منازل و مراحل است و در حقيقت سفرى كه به حضر و سلوكى كه به شهود مىانجامد و اين نكته ظريف را افاده مىكند كه انسان تا رياضت نكشد و عبوديت الهى نداشته باشد و مرحله به مرحله نرود به سرمنزل مقصود نمىرسد كه به شرح ذيل است .
نمودار : مراحل عرفان در نگاه خواجه نصير الدين طوسى ( رض ) ( اوصاف الاشراف ) « 1 »
و ابو نصر سراج در « اللمع » مقامات هفتگانه را قول مشهور دانسته و آنها عبارتاند
هامش
( 1 ) . جوادى آملى ، عبد الله ، تفسير موضوعى قرآن مجيد ، ج 11 ، صص 218 - 149 و 402 - 223 ، مركز نشر اسرء ، چاپ سوم ، 1379 ش ، قم .