ضميمهء 4 : تفسير عشق ؟ ! ، تقسيم عشق ؟
عشق علت ايجاد و سرچشمه همه فيوضات و حقيقت سارى و جارى بر كل ممكنات و همهء كائنات است و هستى از هستىبخش و به « حركت حبّى » تجلّى يافت چه اينكه حركت حبّى ، حركت وجوديّه و ايجاديّه است و عبارت از فاعليت به معنى ايجاد تدريجى و « اظهار كمال » نه حركت به معناى تكامل است كه حركت حيات و وجود است و ما با حركت و در حركت و نظام حركتيم خواه حركت جوهرى يا تجدد امثال و يا حركت حبّى و اين « حبّ » را حضرت اهل عرفان از حديث قدسى : « كنت كنزا مخفيا و احببت ان اعرف » « 1 » گرفتهاند و حبّى بودن اين حركت براى اين است كه اصل عالم از « عدم » به « وجود » آمده است و طايفه عرفا مىگويند كه « امر » يعنى امر وجود حركت از « سكون » است سكون يعنى ثبوت علمى عالم در ذات واجب به وجود احدى و اگر حركت حبّى نبود عالم در وجود عينى خود ظاهر نمىشد ، لذا « حركت حبّى » اشتياقى است كه ظهور كمالات ذات واجب و انوار اسماء و صفاتش مىباشد و حركت حبّى هم در قوس نزول صادق است كه اشتياقى ، ايجادى و تكميلى است و هم در « قوس صعود » كه احتياجى و استكمالى است و چه زيبا و نغز حافظ شيرازى سرود :
هامش
( 1 ) . سخاوى ، مقاصد الحسنه ، ص 153 ؛ فصوص الحكم ، ابن عربى ، ص 203 ، تصيح ابو العلاء عفيفى .