ضميمهء 3 : فناء و بقاء
استاد حسنزاده آملى در يك كلمهء جامعه كه برگرفته از باطن آيات قرآنى و صحف حكمى و عرفانى ارباب عقل و شهود و از سينهء سينائى و ذهن و قاد و روح ريحانى و عقل رحمانى اوست مرقوم داشتهاند :
« جزاى فناى فى الله بقاى بالله است . » « 1 »
و استاد علامه طباطبائى عليه السّلام با توجه به اينكه در بحث فنا دو نظريهء الف . فناى ذات و عين ثابت عارف ب . فناى صفات عارف و سالك وجود دارد قائل به بقاى « عين ثابت » هستند و تأكيد بر آن نيز دارند و تنها فناى صفات عارف را در ذات حق مىپذيرند و ادلهاى نيز اقامه مىنمايند مثل :
الف . اگر سرانجام عبد و سالك فناى مطلق باشد دعوت انبياء و زحمت انسان چه حاصلى دارد ؟
ب . دعوت انبياء و تلاش انسان براى نيل به كمال مطلق است و بديهى است جز ذات حق كمال مطلقى وجود ندارد و اگر بنده به ذات حق برسد به كمال مطلق رسيده است ، اما فناى مطلق با اين موضوع در تضاد است .
ج . اگر در مرحلهء فنا سالك بطور مطلق فانى شود ديگر مرحلهء بقا بعد از فنا راه ندارد .
هامش
( 1 ) . هزار و يك كلمه ، ج 2 ، كلمهء 254 ، صص 172 تا 207 .