بعد سلوك درونى و باطنى و سلوك عقلى و حكومتى نيز نشان دادند و اين از باعظمتترين فرازهاى امتياز عرفان ناب اسلامى شيعى از عرفانهاى دينى و بشرى ديگر مىباشد و شخصيت پرجاذبه و پررمز و راز على عليه السّلام خود الگوى عينى و عملى در پياده كردن اين « عرفان مثبت و كامل قرآنى عترتى » مىباشد ، عرفان مبتنى به اسلام ناب نبوى ، علوى ، فاطمى ، حسينى ، امامتى و ولايتى كه تنها در مكتب على عليه السّلام و فرزندان معصومش پيدا مىشود و لا غير و نهج البلاغه ، چنين عرفانى را متجلى مىسازد .
آرى على عليه السّلام كه باب مدينه فاضله علم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سينهاش گنجينه حقائق وجودى است در وصف خويش فرمودند : سخنى جز صدق نمىگويم « 1 » و جز در جاده حق قدم برمىدارم « 2 » و هيچ گفتار و كردار زشتى از من سر نزد « 3 » و برمبناى برهان پروردگارم و روش پيامبر حركت مىكنم « 4 » در هيچ حقى شك نكردهام « 5 » خداى را از سر عشق پرستيدم « 6 » اگر پرده برداشته شود چيزى بر يقين من افزوده نمىشود « 7 » حقيقتى را براى خود مشتبه نساختهام و چيزى هم براى من مشتبه نگشته است « 8 » و مشتاق ديدار خدا هستم « 9 » و . . . يعنى در دو بعد عرفان نظرى - علمى و عرفان عملى - عينى يا حكمت نظرى و عملى به اوج كمال و اكمال رسيده و زمام « تكميل » انسانها را نيز به عهده گرفتهاند « 10 » وقتى به ترسيم عرفان مىپردازند « تنها » بوده و انباز و مثل و مانندى ندارند و در نهايت اتقان و غايت زيبائى تفسيرگر و تبيين كننده آن هستند و كسى جز على عليه السّلام توانمندى نشان دادن عرفان و عارفان را نداشته و
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 173 ، ج 2 ، ص 109 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 196 ، ج 2 ، ص 197 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 22 ، ج 1 ، ص 55 .
( 4 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 95 ، ج 1 ، ص 189 .
( 5 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 60 ، ج 1 ، ص 104 .
( 6 ) . شرح نهج البلاغه ، بحرائى ، ابن هيثم ، ج 1 ، ص 80 .
( 7 ) . حكمت نظرى و عملى در نهج البلاغه ، ص 64 ، استاد جوادى آملى ، 9 .
( 8 ) . همان .
( 9 ) . نامه شماره 62 ، ج 3 ، ص 131 .
( 10 ) . نهج البلاغه ، فيض ، نامه 48 ، ص 864 .