على عليه السّلام است چنان كه « ابن عربى » نيز به اين مقام و مرتبه نبوى و علوى اشارتى لطيف دارند : « و اقرب الناس اليه على بن ابيطالب ، امام العالم و سرّ الانبياء اجمعين » « 1 » .
بنابراين « ولايت » دايرهاى وسيع داشته كه عام و خاص را دربر مىگيرد كه مرتبه عام شامل همهء مؤمنان و مرتبهء خاصّ آن از آن كسانى است كه از حيث ذات ، صفات و فعل ، « فانى فى اللّه » شده يا مقامات محو ، طمس و محق را ادراك كرده باشند و به « موت ارادى » رسيده باشند و گفتهاند در مرتبه خاص ولايت نيز دو مرتبه كلى دارد : 1 . مرتبه محبان 2 . مرتبه محبوبان كه ولايت محبّان اكتسابى و از راه مجاهده حاصل مىگردد و ولايت محبوبان عطايى و موهوبى است و گروه محبان را سالكان مجذوب و گروه محبّان را مجذوبان سالك نيز تعبير و توصيف كردهاند چنان كه علامه حسنزاده آملى نيز آوردهاند : « نبوت انبايى لازم ولايت محبّان و نبوت تشريعى لازم ولايت محبوبان است و در صحف اهل ولايت ولىّ گاه در مقام محبوبى دانسته شده و گاهى در مقام محبّى ، ولايت ولىّ محبوبى ، ازلى ذاتى و وهبى است و او صاحب نفس مكتفيّه است ، اما ولىّ محبّى با اتّصاف به صفات اللّه و تخلق به اخلاق اللّه ، به كسب ولايت نائل مىگردد . « 2 »
و عالىترين درجه ولايت ، ولايت مطلقه است كه باطن و سرّ نبوت مطلقه است و ولايت مطلقه مخصوص حضرت ختمى مرتبت محمد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله است و مظهر تام و تمام آن حضرت على عليه السّلام است ، و ولايت مقيده نيز مخصوص به حقيقت جزئيه اين جهانى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است و مظهر آن مهدى موعود موجود منتظر ( عج ) است چنان كه سيّد حيدر آملى نيز به آن اشاره كردهاند . « 3 »
هامش
( 1 ) . الفتوحات المكية ، ج 1 ، ص 169 ، ب 16 ؛ رسائل قيصرى ، ص 70 به بعد و . . .
( 2 ) . حسنزاده آملى ، حسن ، هزار و يك نكته ، نكتهء 371 و 347 ، ص 153 و 179 .
( 3 ) . آملى ، سيد حيدر ، المقدمات من كتاب نص النصوص ، ص 172 - 173 .