حاكم در همهء عوالم است تا آخرين تنزلات وجود و مرتبهء عمائيه نيز ناميده مىشود پس اين مرتبه مشابه مرتبهء الهيّت است و ميان آن دو فرقى جز به ربوبيت و مربوبيّت نيست ، لذا انسان كامل خليفة اللّه است . « 1 » پس به تعبير برخى « انسان كامل » از نظر روح و عقلش « ام الكتاب » و از حيث قلبش « لوح محفوظ » و از جهت نفسش « كتاب محو و اثبات » است « 2 » و مرتبهء انسان كامل جامع جميع مراتب الهيّه و كونيّه از غيب مغيّب يا غيب اول ، غيب ثانى ، مرتبهء ارواح ، عالم مثال ، عالم اجسام است كه مرتبهء جامعه همانا حقيقت انسان كامل است « 3 » چنان كه امام خمينى رحمه اللّه نيز مرقوم داشتهاند : « و كما انّ اسم اللّه الاعظم بمقامه الجمعى كان جامعا لجميع مراتب الأسماء الالهيّة ، بنحو احدية الجمع و بساطة الحقيقة . . . كذلك الاسم الاعظم الهى الموجود فى النشاة الظاهرة لجميع مراتب الأسماء و حقايق الأعيان ، و يرى الأشياء على ما هى عليها برؤية ذاته ، و يرى كيفية ارتباطها بالأسماء الالهية و وصولها الى باب اربابها الذى هو حقيقة القيامة الكبرى للأشياء الكونية الخارجية و هو فى الحقيقة يوم « ليلة القدر » المحمدّيه صلّى اللّه عليه و آله » . « 4 » پس ولايت و خلافت فيض اقدس ، خلافت و ولايت اسم اعظم يعنى اسم اللّه است كه از ديدگاه امام خمينى رحمه اللّه اسم اعظم بر پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و عترت پاكش عليهم السّلام تطبيق شده كه در حقيقت « ولايت عين انسان كامل » پس از آن است و فيض مقدس نيز واسطه ميان اعيان ثابته و اعيان خارجى است اين است كه انسان كامل عين اللّه ، وجه اللّه ، كلمة اللّه ، صراط اللّه ، اسماء اللّه ، باب اللّه ، جهة اللّه ، لسان اللّه ، و ولاة امر اللّه تعالى فى عباده و همه كاره در قوس نزول و صعود هستند و از على عليه السّلام نيز وارد شده است كه فرمود : انا الاول و انا الآخر ، و انا الظاهر و انا الباطن و انا وجه اللّه و انا جنب اللّه . « 5 » البته مقامات و مراتب وجودى حضرات معصومين عليهم السّلام را نبايد از نظر دور داشت كه امام صادق عليه السّلام فرمود :
هامش
( 1 ) . شرح قيصرى بر فصوص الحكم ، ص 24 .
( 2 ) . همان ، ص 91 .
( 3 ) . نقد النصوص ، علامه سيد حيدر آمل ، ص 152 - 153 .
( 4 ) . مصباح الهداية ، ص 82 - 83 .
( 5 ) . بحر المعارف ، ج 2 ، ص 418 .