او گردد . « 1 » بنابراين « روح » بوسيله « مرگ » به عالم مجردات نزديك شده و از عالم ماده مفارقت پيدا مىكند و هستند كسانى از انسانها كه با « مرگ اختيارى » مردند و با « مردن » در حقيقت بردند يعنى در تجارت خانه دنيا سود واقعى را بدست آوردند و با مردن رفتند و از درگاه « به بارگاه » قدسى ديگر راه يافتند چنان كه مولانا در تفسير حديث نبوى در خصوص انسانهاى زندهاى كه مردند و « مردهء متحرك » به معناى عرفانى و حقيقى هستند چنين سرودهاند :
مصطفى زين گفت كاى اسرار جو * مرده را خواهى كه بينى زنده تو
مىرود چون زندگان بر خاكدان * مرده و جانش شده بر آسمان
جانش را اين دم به بالا مسكنى است * گر بميرد روح او را نقل نيست
ز آنكه پيش از مرگ او كرده است نقل * اين به مردن فهم آيد نه به عقل
نقل باشد نه چون نقل جان عام * همچون نقلى از مقامى تا مقام « 2 »
و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله چنان كه اشاره شد فرمود : « من اراد ان ينظر الى ميت يمشى فلينظر الى علىّ بن ابيطالب » « 3 »
و على عليه السّلام كه موت ارادى را تجربه كرده و در حديث نبوى مصداق كامل بلكه اكمل و اتمّ واصلان به مرگ اختيارى است و با على عليه السّلام مرگ ارادى نيز تفسيرپذير مىباشد در خصوص مرگ ارادى فرمودند : « موتوا قبل ان تموتوا و اخرجوا قلوبكم من قبل ان تخرجوكم » « 4 » كه چيستى و معناى « مرگ ارادى » در حديث علوى روشن شده است كه مرگ ارادى يعنى حقيقت وجود و دل خويش را به عالم معنا فرستادن و در
هامش
( 1 ) . ر . ك : حسنزاده آملى ، دروس شرح اشارت و تنبيهات ، ص 243 - 259 ؛ مطهرى ، مرتضى ، مقالات فلسفى ، ج 2 ، ص ، جوادى آملى ، تفسير موضوعى ، ج 10 ، ص 291 - 293 .
( 2 ) . مولوى ، جلال الدين ، مثنوى معنوى ، د 6 ، ب 642 - 746 .
( 3 ) . حسينى تهرانى ، سيد محمد حسين ، رساله لب اللباب ، ص 74 .
( 4 ) . نهج البلاغه ، خ 143 .