و نوع و رتبهء كشف و شهود به نوع و رتبه وجودى سالك در سير و سلوك و مجاهدت و رياضت و تجلّى انوار الهى وابسته است و در يك تقسيمبندى اوّلى كشف دو قسم است :
1 . كشف صورى كه عبارتست از مكشوف شدن صور و حقايق مثالى و برزخى در مراتب مختلف يا معلوم شدن حقايق ملكوتى ، كشف صورى هم در خواب و هم در بيدارى رخ مىدهد و با توجه به مراتب انسانها مىباشد براى برخى اول در خواب سپس در بيدارى و براى برخى ديگر اول در بيدارى و سپس در خواب و گاهى هم براى هر دو دستهء انسانها هم در خواب و هم در بيدارى ظهور مىنمايد و كشف صورى چند دسته است : 1 . كشف ابصارى 2 . كشف سماعى 3 . كشف شمّى 4 . كشف ذوقى 5 . كشف لمسى كه هركدام نيز داراى مراتبى هستند .
2 . كشف معنوى كه عبارتست از مكشوف شدن حقايق عوالم فوق برزخ و اسرار و دقائق وجود امرى در سير الى اللّه به تناسب هركدام از منازل سير و با عنايات الهى ، عالم يا عوالم و حقايقى از آنچه محجوب و مستور است براى انسان مكشوف مىگردد در برخى منازل عوالم مثالى و حقايق برزخى و در برخى منازل ديگر عوالم بالاتر و حقايق عاليه و اسرار وجود و دقائق هستى در مدارج مختلف به ظهور مىرسد و مكشوف مىگردد .
كشف معنوى نيز مراتب هفتگانه دارد كه عبارتند از : 1 . كشف حدسى 2 . كشف قدسى 3 . كشف الهامى 4 . كشف روحى 5 . كشف سرّى 6 . كشف خفّى 7 . كشف اخفى . « 1 » و در نمودارى مىتوان چنين تصويرى از كشف و اقسام آن ارائه داد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : شجاعى ، محمد ، مقالات ، ج 1 ، ص 176 - 259 ، چ اول ، 1364 ، انتشارات سروش ، تهران .