مراحل و مراتبشان شاه كليد كمال وجودى انسان و صراط مستقيم وصال به مقام ولايت كه نبوّت تعريفى و استعدادى است خواهد بود و در اثر « ايمان به خدا و عمل صالح » و با محبت حقيقى و شريعتگرايى واقعى حاصل مىگردد و در انحصار هيچ فرد و طبقهاى نيست و ولايت نيز دو قسم است « عامه » كه مشترك است ميان همه مؤمنان و « خاصّه » كه از آن « واصلان » از ارباب سلوك است و فناى عبد در حق و بقاى او به حقّ است و « ولىّ » كسى است كه فانى از حال خود و باقى در مشاهده حقّ است و باطن نبوت « ولايت » است و البته داراى مراتب و درجات است . « 1 »
ملا صدرا نوشتهاند : « نبوّت را باطنى است كه آن ولايت است و ظاهرى است كه آن شريعت است پس نبىّ به واسطهء ولايت از خداوند و يا ملك معانى و حقايق را دريافت مىكند آن حقايقى كه كمال مرتبهء نبوّت و ولايت به آنها است و آنچه از خدا دريافت مىكند بدون واسطه يا باواسطه به بندگان ابلاغ مىكند و آنها را تزكيه كرده حكمت و كتاب مىآموزد و اين امر ممكن نيست مگر به واسطهء شريعت و شريعت عبارت از مجموعه امورى است كه پيامبر آورده است از كتاب و سنّت . . . » « 2 » و همو در بحث از ولايت پس از تقسيم ولايت به عامه و خاصه در تعريف ولايت خاصه مىنويسد : ولايت خاصه عبارت از مرتبهء فناى در خداوند است فناى ذاتى ، صفاتى و افعالى . پس ولىّ كسى است كه فانى فى اللّه و متخلّق به اسما و صفات او است ، آن هم يا عطايى است و يا كسبى ، ولايت عطايى به قوت انجذاب به حضرت الهيّه حاصل مىشود قبل از مجاهدت . و ولايت كسبى آن ولايتى كه بعد از مجاهدت به واسطه انجذاب به حضرت الهيه حاصل مىشود در اينكه آيا ولىّ بايد بداند كه ولىّ است و يا
هامش
( 1 ) . ر . ك : سجادى ، سيد جعفر ، فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبيرات عرفانى ، ص 492 - 494 ، 1362 ش ، تهران ، كتابخانه طهورى .
( 2 ) . صدراى شيرازى ، محمد بن ابراهيم ، مفاتيح الغيب ، ص 485 .