تربيت بندگان خداست و بر دو قسم است نبوّت عامه و خاصّه كه « عامّه » به اصل ضرورت نبوت و هدايتهاى وحيانى و وجود پيامبر و پيامبرى براى هدايت مردم اطلاق شده است و خاصّه توأم با رسالت و شريعت است و ناظر به انبياء اولو العزم نيز مىباشد كه در مقدمه قيصرى بر شرح تائيّه ابن فارض نيز آمده است « 1 » پس در نبوت تشريعى تبليغ احكام ، تأديب اخلاق و تعليم و قيام به سياست نهفته است و نبوت تشريعى پايانپذير و ختمبردار است و با وجود مقدس پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله خاتم الانبياء ، ختم شده است و ليكن نبوت تعريفى در حقيقت نيل به مقام « ولايت » است كه از آن به نبوت مقامى ، تعريفى ، عامه در مقابل تشريعى نيز ياد مىنمايند . و انسان سالك در پرتو هدايتهاى ظاهرى و باطنى مظاهر اتم ولايت مطلقه و وسائط فيض الهيّه دعوت به « ولايت » شدهاند و نبوت انبايى در سفر سوم كه « سفر من الحق الى الخلق بالحق » است حاصل مىگردد كه در مراتب افعال سلوك مىنمايد و از مقام « محو » به مقام « صحو تامّ » مىرسد چون ولايت آن در پايان سفر اول حاصل و در نهايت سفر دوم تمام مىگردد كه فناء و محو مىگردد و در سفر سوم بقاء بعد از فناء مىيابد و در عوالم جبروت و ملكوت و ناسوت سير و سفر مىنمايد و همهء عوالم را به اعيان و لوازمش شهود مىنمايد و خطّى از نبوّت براى او حاصل مىگردد و به همين دليل كه راه سير و سلوك و طىّ اسفار اربعه عرفانى بسته نيست و مستعدان و مستطيعان را راهى براى طى طريق و درك مقامات و منازل و مناظر آن است راه نبوت تعريفى بسته و انقطاعپذير نيست و اين همان « راه ولايت » است كه از رهگذر معرفت به نفس و معرفت به ربّ و تبعيّت از شريعت حقّه محمّديه صلّى اللّه عليه و آله و سلوك در صراط مستقيم الهى ممكن است و با عرفان صائب ، محبت صادق و عمل صالح دست يافتنى خواهد بود و علامه حسنزادهء آملى در فصّ فاطميّه مرقوم داشتهاند : « يجب الفرق و التمييز بين
هامش
( 1 ) . ر . ك : يثربى ، سيد يحيى ، عرفان نظرى ، ص 364 - 365 ، چ سوم ، 1377 ، بوستان كتاب ، قم .