انسان آن را شايسته خضوع و فداكارى ببيند 3 . امر مقدس بايد ما فوق همهء حقايق باشد تا ايمان به او ، تمام حقايق را دربر بگيرد و ايمان به خدا ، ايمان به همه حقايق است و به همين دليل سعادت انسان داراى دو ركن است : الف ) ايمان ب ) عمل . اما نه مطلق ايمان و مطلق عمل بلكه ايمان به حقيقتى مقدس كه شامل ايمان به همه حقايق باشد يعنى ايمان به ذات خداوند كه مبدأ همه كمالات است و عمل صالح و شايسته كه موجب كمال انسان است . « 1 »
لازم به يادآورى است كه هم اسلام داراى مراتب است و هم ايمان . مرحوم علامه طباطبايى رحمه اللّه در اين خصوص فرمودند :
« مرتبه اول از اسلام پذيرفتن ظواهر و اوامر و نواهى خدا است ، به اينكه با زبان ، شهادتين را بگويد ، چه اينكه موافق با قلبش هم باشد و چه نباشد . . . در مقابل اسلام به اين معنا اولين مرتبه ايمان قرار دارد و آن عبارت است از اذعان و باور قلبى مضمون اجمالى شهادتين كه لازمهاش عمل به غالب فروع است .
مرتبه دوم از اسلام دنباله و لازمهء همان ايمان قلبى است كه ، در مقابل مرتبه اول اسلام قرار دارد ، يعنى تسليم و انقياد قلبى نسبت به نوع اعتقادات حقّه تفصيلى و اعمال صالحهاى كه از توابع آن است هرچند كه در برخى موارد تخطى شود و خلاصهء كلام اينكه داشتن اين مرحله منافاتى با ارتكاب بعضى گناهان ندارد ، . . . و آنگاه در مقابل اين اسلام مرتبه دوم از ايمان قرار دارد و آن عبارت است از اعتقاد تفصيلى به حقايق دينى كه خداى تعالى دربارهاش فرمود :
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
« 2 » و نيز فرمود
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ
هامش
( 1 ) . ر . ك : مطهرى ، مرتضى ، حكمتها و اندرزها ، ج اول ، ص 47 - 50 .
( 2 ) . حجرات ، 15 .