آئينهات دانى چرا غماز نيست * زانكه زنگار از رخش تمناز نيست
رو تو زنگار از رخ او پاك كن * بعد از آن ، آن نور را ادراك كن
آئينهء دل چون شود صافى و پاك * نقشها بينى برون از آب و خاك
هم ببينى نقش و هم نقاش را * نقش دولت را و هم فراش را
پس « عقل » را از « هوى » كه عدّو و دشمن عقل است « الهوى عدو العقل » « 1 » و مطامع و آزمندىها كه دشمن ديگر عقل يا عقلستيز است . « اكثر مصارع العقول تحت بروق المطامع » « 2 » نجات داد و بهطور كلى به تعبير على عليه السّلام عقل را از اسارت هواهاى نفسانى رهانيد و آزاد كرد تا انسان سالك بر « قواى ادراكى » تسلط يابد و از آن طريق بر « قواى تحريكى » « خشم و شهوت و . . . » نيز حاكم شود تا مديريت داخلى و خارجى خويش را بر عهده بگيرد كه « المؤمن ملجم » « 3 » چه اينكه فرمود : كم من عقل اسير عند هوى امير » « 4 » پس بايد غلام همّت آن شد كه زير چرخ كبود ، از هرچه رنگ تعلق پذيرد آزاد است و اين تسلط و مديريت بر خويشتن خويش را از مراحل اوليه يعنى 1 - كم خوردن 2 - كم خوابيدن 3 - كم گفتن 4 - و كم مجالست با مردم داشتن « 5 » آغاز نمايد و به تعبير بزرگى كه راه رفته و مقامات طى كرده است و راز و رمز سلوك الى الله را مىداند : « دائما طاهر باش ، به حال خويش ناظر باش و عيوب ديگران را ساتر باش ، با همه مهربان باش و از همه گريزان باش يعنى با همه باش و بىهمه باش ، خداشناس باش در هر لباس باش . » « 6 »
و در راه مديريت بر خود و سلوك هوشيارانه به سوى خداوند سبحان يا در راه ولايت گام نهادن دو چيز مهم ملازم دارد 1 - عزم 2 - حزم يعنى چنانكه « معرفت ( عقل
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه .
( 2 ) . نهج البلاغه .
( 3 ) . نهج البلاغه .
( 4 ) . همان ، حكمت 202 .
( 5 ) . بهارى همدانى ، محمد ، تذكرة المتقين ، ص 190 - 212 ، چ اول ، انتشارات نهاوندى .
( 6 ) . هزار و يك كلمه ، ج 1 ، ص 420 ، كلمهء 196 ، استاد حسنزاده آملى .