عند النفس كه كمال اويند .
5 - محو - مقام توحيد افعالى است .
6 - طمس - مقام توحيد صفاتى است .
7 - محق - مقام توحيد ذاتى است . لا إله الّا الله وحده وحده وحده . « 1 » كه در تعبير مرحوم ميرزا احمد آشتيانى رحمه اللّه آمده است . « . . . فالخاصة عبارة عن فناء العبد فى الحق ذاتا و صفة و فعلا المعبر عنه بالمحق و الطمس و المحو اشارة الى توحيد الذات و الصفات و الافعال » .
چيستى مقام ولايت
« ولايت » در عرفان به معناى فناء عبد در حق يا رسيدن بنده به مقامى است كه عالم و آدم را تحت تدبير الهى و فانى در حق مشاهده نمايد به عبارت ديگر « ولايت » رسيدن بنده و سالك الى الله به جائى است كه به « توحيد ناب » « 2 » برسد اعم از توحيد علمى ، شهودى ، عيانى و عيانى كشفى « 3 » يا به تعبيرى ديگر هدف انسان رسيدن به توحيد صمدى است يا از مرحله وحدت تجلى به وحدت شهودى و سپس وحدت وجودى برسد . « 4 »
ناگفته پيداست كه سالك بايد از طريق معرفت ، محبت ، عبوديت ، عمل صالح ، خلوص فعلى و ذاتى كه همهء اين مراحل با رياضتهاى شرعيه ممكن است به مقام ولايت راه يابد كه از عمدهترين راه يا كاملترين راه وصول به مقام ولايت همانا « خودشناسى شهودى » است كه اساتيد بزرگى چون ملا حسين قلى همدانى ، سيد احمد كربلائى ، ميرزا على آقا قاضى ، علامه سيد محمد حسين طباطبائى قدّس سرّه و در
هامش
( 1 ) . هزار و يك كلمه ، ج 2 ، ص 152 - 153 ، كلمهء 247 .
( 2 ) . استاد شهيد مطهرى در آشتيان ،
( 3 ) . شرح گلشنراز ، ص 268 .
( 4 ) . ر . ك : مجموعه آثار ، ج 23 ، ص 387 - 401 .