( ع ) آمده ، و مفسرين در توجيه آن وجوهى مختلف ذكر كردهاند ، كه معتدلترين آن اين است كه تمامى معارف قرآنى به سه اصل بر مىگردد ، توحيد و نبوت و معاد ، و سوره مورد بحث از اين سه اصل يك اصل را متعرض شده ، از اول تا به آخرش در باره آن سخن گفته ، و آن اصل توحيد است « 1 » .
و در كتاب توحيد از امير المؤمنين ( ع ) روايت آورده كه فرمود در عالم رؤيا خضر ( ع ) را ديدم ، و اين رؤيا يك شب قبل از جنگ بدر بود ، به آن جناب گفتم : از آنچه دارى چيزى به من تعليم بده كه بر دشمنان پيروز شوم . خضر گفت : بگو : « يا هو يا من لا هو الا هو » ، همين كه صبح شد ، رؤياى خود را براى رسول خدا ( ص ) بازگو كردم ، به من فرمود : اى على اسم اعظم را ياد گرفتى ، و اين كلام در جنگ بدر هم چنان بر زبانم بود « 2 » .
و نيز در آن كتاب آمده كه امير المؤمنين على ( ع ) سوره « قل هو اللَّه احد » را خواند ، و وقتى فارغ شد گفت : « يا هو يا من لا هو إلا هو اغفر لي و انصرني على القوم الكافرين - اى كسى كه نيست او مگر او ، مرا بيامرز و مرا بر قوم كافر يارى فرما » « 3 » .
و در نهج البلاغه در باره خداى تعالى آمده : « الاحد لا بتاويل عدد - احد است ، اما نه به تاويل عدد » « 4 » .
مؤلف : اين روايت را در توحيد هم از حضرت رضا ( ع ) نقل كرده به اين عبارت : « احد لا بتاويل عدد » « 5 » .
و در اصول كافى به سند خود از داوود بن قاسم جعفرى روايت آورده كه گفت : به امام ابى جعفر دوم جواد الأئمه ( ع ) عرضه داشتم : كلمه « صمد » چه معنايى دارد ، فرمود به معناى سيد مصمود اليه است ، يعنى بزرگى كه تمام موجودات عالم در حوائج كوچك و بزرگ به او مراجعه ميكنند و محتاج اويند « 6 » .
مؤلف : و در تفسير كلمه « صمد » معانى ديگرى از ائمه اهل بيت ( ع ) روايت شده ، از آن جمله امام باقر ( ع ) فرمود : صمد به معناى سيد و بزرگى است كه
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 567 .
( 2 و 3 ) توحيد صدوق ، ص 89 ، ح 2 .
( 4 ) نهج البلاغه صبحى صالح ، ص 212 ، خطبه 152 .
( 5 ) توحيد صدوق ، ج 453 .
( 6 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 123 ، ح 1 .