نمىپرستيد ، پس تا ابد اشتراكى بين من و شما در دين واقع نخواهد شد .
بنا بر اين آيه شريفه در معناى آيه « لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 1 » ، و آيه شريفه زير است كه مىفرمايد : « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 2 » .
در آيه مورد بحث جا داشت بفرمايد : « و لا انتم عابدون من اعبد - و شما نخواهيد پرستيد كسى را كه من مىپرستم » ، چون بين معبود رسول خدا ( ص ) و معبود بتپرستان فرق بسيار است ، يكى اين است كه معبود بتپرستان جماد و بىشعور است ، و موصولى كه از آن تعبير مىكند موصول مخصوص بى شعوران يعنى كلمه « ما » است ، و موصول مخصوص صاحبان شعور كلمه « من - كسى كه » است ، پس چرا در آيه مورد بحث بجاى اين كلمه ، كلمه « ما » را به كار برده ؟ پاسخش اين است كه منظور صرفا مطابقت اين آيه با آيه * ( « لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ » ) * است .
* ( « وَلا أَنا عابِدٌ ما عَبَدْتُّمْ وَلا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ » ) * اين دو آيه تكرار مضمون دو آيه قبل است كه به منظور تاكيد آن تكرار شده ، نظير تكرارى كه در آيه « كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ » « 3 » آمده ، و نيز تكرارى كه در آيه « فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ » « 4 » آمده است .
بعضى « 5 » از مفسرين در توجيه اينكه چرا بين دو موصول فرق نگذاشت ، گفتهاند : اصلا كلمه « ما » در دو جمله * ( « ما عَبَدْتُّمْ » ) * و * ( « ما أَعْبُدُ » ) * موصوله نيست ، بلكه مصدريه است ، و معناى آيه اين است كه : « من نحوه پرستش شما را نخواهم پرستيد ، و شما نحوه پرستش مرا نخواهيد پرستيد » ، و خلاصه نه من شريك شما در پرستش هستم و نه شما شريك منيد ، نه در عبادت مشتركيم و نه در معبود ، چون معبود من خداى تعالى است ، و معبود شما بت است ، عبادت من
هامش
( 1 ) عذاب خدا بر آنان حتمى شده ، در نتيجه ديگر ايمان نخواهند آورد . سوره يس ، آيه 7 .
( 2 ) كسانى كه كافر شدند چه انذارشان بكنى و چه نكنى برايشان يكسان است ، چون ايمان نخواهند آورد . سوره بقره ، آيه 6 .
( 3 ) چنين نيست كه شما خيال مىكنيد به زودى خواهيد دانست . باز چنان نيست كه شما مىپنداريد به زودى خواهيد دانست . سوره تكاثر ، آيه 3 و 4 ) .
( 4 ) مرگ بر او باد چگونه مطلب را آماده كرد . باز هم مرگ بر او باد چگونه مطلب را آماده كرد .
سوره مدثر ، آيه 19 و 20 .
( 5 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 552 .