مىپرستد آنچه را كه ايشان مىپرستند ، پس كفار بايد براى ابد از سازشكارى و مداهنه آن جناب مايوس باشند .
مفسرين در اينكه اين سوره مورد بحث مكى است و يا مدنى اختلاف كردهاند ، و از ظاهر سياقش بر مىآيد كه در مكه نازل شده باشد .
* ( « قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ » ) * ظاهرا خطاب به يك طبقه معهود و معين از كفار است ، نه تمامى كفار ، به دليل اينكه رسول خدا ( ص ) را مامور كرده از دين آنان بيزارى جويد و خطابشان كند كه شما هم از پذيرفتن دين من امتناع مىورزيد « 1 » .
* ( « لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ » ) * از اين آيه تا آخر سوره آن مطلبى است كه در جمله * ( « قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ » ) * مامور به گفتن آن است ، و مراد از * ( « ما تَعْبُدُونَ » ) * بتهايى است كه كفار مكه مىپرستيدند ، و مفعول « تعبدون » ضميرى است كه به ماى موصول بر مىگردد ، و با اينكه مىتوانست بفرمايد : « ما تعبدونه » اگر ضمير را حذف كرده براى اين بود كه كلام دلالت بر آن مىكرده ، حذف كرد تا قافيه آخر آيات هم درست در آيد ، و عين اين سؤال و جواب در جمله هاى « اعبد » و « عبدتم » و « اعبد » مىآيد چون در آنها هم بايد مىفرمود : « اعبده » و « عبدتموه » و « اعبده » .
و جمله « لا اعبد » نفى استقبالى است ، براى اينكه حرف « لا » مخصوص نفى آينده است ، هم چنان كه حرف « ما » براى نفى حال است ، و معناى آيه اين است كه من ابدا نمىپرستم آنچه را كه شما بتپرستان امروز مىپرستيد .
* ( « وَلا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ » ) * اين جمله نيز نفى استقبالى نسبت به پرستش كفار بر معبود رسول خدا ( ص ) است ، و اين خبرى غيبى از اين معنا است كه كفار معهود ، در آينده نيز به دين توحيد در نمىآيند .
اين دو آيه با انضمام امر « قل » كه در آغاز سوره است ، اين معنا را به دست مىدهد كه گويا رسول خدا ( ص ) به كفار فرموده : پروردگار من مرا دستور داده به اينكه به طور دائم او را بپرستم ، و اينكه به شما خبر دهم كه شما هرگز و تا ابد او را
هامش
( 1 ) و با اينكه مىبينيم در اين چهارده قرن ميليونها كافر به دين اسلام در آمدند ، مىفهميم كه خطاب در آيه به طبقه معينى از كفار است . « مترجم » .