« الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ » « 1 »
* ( « إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ » ) * اين استثنا استثناى از جنس انسان است كه محكوم به خسران است ، و استثنا شدگان افرادى هستند كه متصف به ايمان و اعمال صالح باشند چنين افرادى ايمن از خسرانند .
و اين بدان جهت است كه كتاب خدا بيان مىكند كه انسان موجودى هميشه زنده است ، زندگيش با مردن خاتمه نمىيابد ، و مردن او در حقيقت انتقال از خانه اى به خانه اى ديگر است ، كه بيان اين معنا در تفسير آيه شريفه « عَلى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ » « 2 » گذشت ، و نيز كتاب خدا بيان مىكند كه قسمتى از اين زندگى هميشگى انسان كه همان حيات دنيا باشد حياتى است امتحانى ، و سرنوشت ساز كه در آن حيات سرنوشت قسمت ديگر يعنى حيات آخرت مشخص مىگردد ، آنها كه در آن حيات به سعادت مىرسند ، و يا بدبخت مىشوند ، سعادت و شقاوتشان را در دنيا تهيه كردهاند ، هم چنان كه خداى تعالى فرموده : « وَمَا الْحَياةُ الدُّنْيا فِي الآخِرَةِ إِلَّا مَتاعٌ » « 3 » ، و نيز فرموده : « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً » « 4 » .
و نيز بيان مىكند كه مقدميت اين زندگى براى آن زندگى به وسيله مظاهر اين زندگى و آثار آن يعنى اعتقادات و اعمال است ، اعتقاد حق و عمل صالح ملاك سعادت اخروى و كفر و فسق ملاك شقاوت در آن است ، مىفرمايد : « وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَأَنَّ سَعْيَه سَوْفَ يُرى ثُمَّ يُجْزاه الْجَزاءَ الأَوْفى » « 5 » و نيز مىفرمايد : « مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْه كُفْرُه وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ » « 6 » ، و باز مىفرمايد : « مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِه وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها »
هامش
( 1 ) كسانى كه در قيامت در ذات خود و اهل بيتشان خاسر شدند ، و آگاه باش كه اين خسران ، خسرانى است آشكار . سوره زمر ، آيه 15 .
( 2 ) به اين منظور كه گروهى راى بجاى گروه ديگرى بياوريم و شما راى در جهانى كه نمىدانيد آفرينش تازه بخشيم . سوره واقعه ، آيه 61 .
( 3 ) زندگى دنيا در آخرت جز وسيله نيست . سوره رعد ، آيه 26 .
( 4 ) هر جاندارى مرگ راى خواهد چشيد ، و ما شما راى به وسيله فتنه خير و شر مىآزماييم . سوره انبياء ، آيه 35 .
( 5 ) و اينكه براى انسان بهره اى جز سعى و كوشش او نيست . و اينكه سعيش به زودى ديده مىشود سپس به او جزاى كافى داده خواهد شد . سوره نجم ، آيه 39 - 40 .
( 6 ) كسانى كه كافر شوند كفرشان عليه خودشان است و كسانى كه عمل صالح مىكنند به نفع خود ذخيره مىكنند . سوره روم ، آيه 44 .