تَنْزِيلًا » « 1 » .
* ( « وَالْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ » ) * راغب مىگويد : « رجاى چاه » و « رجاى آسمان » و رجاى هر چيز ديگر به معناى كناره آن است ، و جمع آن أرجاء مىآيد ، يعنى اطراف ، هم چنان كه در قرآن آمده : * ( « وَالْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها » ) * « 2 » و كلمه « ملك » به طورى كه گفته شده ، هم در مورد يك نفر اطلاق مىشود ، و هم در مورد جمع ، و مراد از آن در اين آيه جمع است ، و ضمير « هم » در جمله « * ( وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ ) * » به طورى كه از مقتضاى سياق ظاهر مىشود به ملائكه برمىگردد .
ولى بعضى « 3 » گفتهاند به همه خلائق برمىگردد .
و از ظاهر كلام خداى تعالى برمىآيد كه عرش در آن روز حاملينى از ملائكه دارد ، هم چنان كه از ظاهر آيه زير نيز اين معنا استفاده مىشود مىفرمايد : « الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَه يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِه وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا » « 4 » ، و در روايات آمده كه اين حاملان عرش چهار فرشتهاند ، و از ظاهر آيه مورد بحث برمىآيد حاملان عرش در آن روز هشت نفرند ، و اما اينكه اين چهار نفر و يا هشت نفر از جنس ملائكه بودند ، و يا غير ايشان ؟
آيه شريفه ساكت است ، هر چند كه سياق آن از اشعار به اينكه از جنس ملك مىباشند ، خالى نيست .
ممكن هم هست - همانطور كه اشاره كرديم - غرض از ذكر انشقاق آسمان ، و بودن ملائكه در اطراف آن ، و اينكه حاملين عرش در آن روز هشت نفرند ، اين باشد كه بفرمايد در آن روز ملائكه و آسمان و عرش براى انسانها ظاهر مىشوند ، هم چنان كه قرآن در اين باره فرموده : « وَتَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ » « 5 » .
هامش
( 1 ) و روزى كه آسمان به ابرها پاره پاره مىشود ، و ملائكه به طور ناگفتنى نازل مىگردند . سوره فرقان ، آيه 25 .
( 2 ) مفردات راغب ماده « رجا » .
( 3 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 45 .
( 4 ) كسانى كه عرش را حمل مىكنند ، و كسانى كه پيرامون عرش هستند ، پروردگار خود را به حمد تسبيح مىگويند ، و به او ايمان مىآورند ، و براى همه كسانى كه ايمان آوردهاند استغفار مىكنند .
سوره مؤمن ، آيه 7 .
( 5 ) ملائكه را مىبينى كه پيرامون عرش را حلقه وار گرفتهاند ، و پروردگار خود را به حمد تسبيح مىگويند . سوره زمر ، آيه 75 .