آن وقت مىپرسيدى آيا احدى از اين قوم باقى ماند ؟ ( 8 ) .
فرعون و ياغيان قبل از او و قراء قوم لوط هم از راه عبوديت خطا رفتند ( 9 ) .
در نتيجه فرستاده پروردگارشان را نافرمانى نمودند پس خداى تعالى ايشان را به عقوبتى بس شديد بگرفت ( 10 ) .
( در داستان نوح اين ما بوديم كه ) شما را در هنگامى كه آب طغيان كرد بر كشتى نشانديم ( 11 ) .
تا آن را براى شما مايه تذكر و براى آيندگان عبرتگير مايه عبرت قرار دهيم ( 12 ) .
بيان آيات
اين سوره مساله « حاقه » يعنى قيامت را به ياد مىآورد ، در اينجا قيامت را حاقه ناميده ، در جاى ديگر قارعه و واقعه خوانده است ، و در اين آيات سخن را در سه فراز سوق داده ، در فصلى به طور اجمال سرانجام امتهايى را ذكر مىكند كه منكر قيامت بودند ، و خداى تعالى آنان را به « اخذى رابيه » ( عقوبتى شديد ) بگرفت . و در فصلى اوصاف حاقه را بيان مىكند ، و اينكه در آن روز مردم دو گروهند ، يكى اصحاب يمين ، و يكى اصحاب شمال ، يكى اهل سعادت و ديگرى اهل شقاوت . و در فصل سوم در راستى و درستى خبرها و سخنان قرآن تاكيد نموده ، آنها را حق اليقين معرفى مىكند ، و اين سوره به شهادت سياق آياتش در مكه نازل شده .
* ( « الْحَاقَّةُ مَا الْحَاقَّةُ وَما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ » ) * گفتيم : مراد از كلمه « الحاقه » روز قيامت كبرى است و اگر به اين نامش ناميد ، براى اين بود كه روزى است حق و ثابت ، و غير قابل تخلف و ترديد ناپذير ، و كلمه « الحاقه » از مصدر « حق » است ، كه به معناى ثابت و مقرر واقعى است ، و كلمه « ما » در جمله * ( « مَا الْحَاقَّةُ » ) * استفهامى است كه به منظور بزرگ شمردن قيامت آمده ، ( در فارسى هم مىگوييم فلانى دانشمند است و چه دانشمندى ) و درست به همين جهت بود كه با آوردن ضمير اكتفاء نكرد ، و نفرمود : « الحاقة و ما هى » بلكه دوباره كلمه « الحاقه » را تكرار كرد . و اين جمله استفهاميه خبر است براى كلمه « الحاقة » .
بنا بر اين ، جمله * ( « الْحَاقَّةُ مَا الْحَاقَّةُ » ) * به غير از بزرگداشت قيامت چيز ديگرى نمىخواهد بفهماند ، و با تكرار نام آن اين تفخيم و بزرگداشت را افاده مىكند .
* ( « وَما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ » ) * - خطاب در اين جمله به هر كسى است كه قابل خطاب