در نتيجه معناى آيه اين مىشود كه مگر امر قضا و قدر به دست ايشان است و ايشانند كه هر جور بخواهند قضا مىرانند ، و براى خود چنين خواستهاند كه در قيامت با مسلمين وضعى برابر داشته باشند ؟
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : مراد از اينكه غيب نزد ايشان باشد ، تنها اين است كه علم به غيب داشته باشند ، آن هم نه همه غيب ، بلكه همين كه حكمى كه در باره خود كردهاند صحيح و مطابق غيب باشد ، و مراد از كتابت هم همان معناى ظاهرى كلمه است ، و معناى آيه اين است كه : مگر علم غيب دارند به اينكه حكمى كه كردهاند صحيح است ، و اين علم را تنها آنان دارند ، و هيچ كس ديگر ندارد ؟ و يا علمى است كه به صورت نوشته اى نزد ايشان است ، و به ارث به ايشان رسيده ، و بايد امروز آن را در مقابل دعوت تو اظهار بدارند ؟ ليكن اين معنا بعيد است ، بلكه اصلا نبايد دنبالش را گرفت ، احتمالات ديگرى كه در اين آيات ذكر شده جايى براى اين احتمال باقى نگذاشته .
و اگر قرآن كريم اين احتمال را بعد از ديگر احتمالها ذكر كرد ، و حتى از احتمال * ( « أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً » ) * هم مؤخر ذكر نمود ، با اينكه ظاهر اقتضا مىكرد از اين يكى جلوتر ذكر شود ، براى اين بود كه احتمال مورد بحث از همه آنها ضعيفتر و بعيدتر بود .
* ( « فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نادى وَهُوَ مَكْظُومٌ » ) * منظور از صاحب حوت - ماهى - حضرت يونس پيغمبر ( ع ) است ، و كلمه « مكظوم » از مصدر كظم غيظ است كه به معناى فرو بردن خشم است ، و به همين جهت مكظوم را تفسير كردهاند به كسى كه خشم گلويش را گرفته باشد ، و او نتواند به هيچ وسيله اى آن را خالى كند ، در اين آيه رسول خدا ( ص ) را نهى مىكند از اينكه مانند يونس ( ع ) باشد ، كه در هنگام مناجات با خدا مالامال از خشم بوده ، مىفرمايد تو اينطور مباش ، و اين در حقيقت نهى از سبب خشم است ، و سبب خشم اين است كه آدمى كم حوصله باشد ، و در آمدن عذاب براى دشمنانش عجله كند .
و معناى آيه اين است كه : اى پيامبر ! تو در برابر قضايى كه پروردگارت رانده ، كه از راه استدراج هلاكشان كند صابر باش ، و مانند صاحب حوت مباش ، تا مثل او مالامال از اندوه و غيظ نشوى ، و در آخر خداى را به تسبيح و اعتراف به ظلم ندا نكنى ، و خلاصه صبر كن و از اين معنا كه مبتلا به سرنوشتى چون سرنوشت يونس و ندايى چون نداى او در شكم ماهى بشوى بر حذر باش ، او به طورى كه در سوره انبياء آمده در شكم حوت گفت :
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 341 .