كه در تفسير آيه * ( « وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ » ) * فرمود : خلق عظيم همين اسلام است « 1 » .
و در تفسير قمى از ابى الجارود از حضرت امام باقر ( ع ) نقل شده است كه در باره جمله * ( « إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ » ) * فرمود يعنى « على دين عظيم » « 2 » .
مؤلف : منظور اين بوده كه دين اسلام مشتمل بر كمال هر خلق پسنديده هست و رسول خدا ( ص ) داراى آن بوده ، و در روايت معروف از آن جناب نقل شده كه فرمود : « بعثت لاتمم مكارم الاخلاق » « 3 » .
و در مجمع البيان به سندى كه به حاكم رسانده ، و او با سندى كه به ضحاك رسانده روايت كرده كه گفت وقتى قريش ديدند كه رسول خدا ( ص ) على ( ع ) را بر سايرين مقدم داشت ، و او را تعظيم كرد ، شروع كردند به بدگويى از على ( ع ) ، و گفتند : محمد مفتون على شده . خداى تعالى در پاسخ آنان اين آيه را نازل كرد : * ( « ن وَالْقَلَمِ وَما يَسْطُرُونَ » ) * ، و در آن خداى تعالى سوگند خورد به اينكه « * ( ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ ) * - تو به خاطر اينكه خدا انعامت كرده مجنون نيستى » ، « * ( وَإِنَّ لَكَ لأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ) * - و تو اجرى انقطاع ناپذير دارى ، و تو داراى خلقى عظيم هستى » ، كه منظور همان قرآن است - تا آنجا كه فرمود - * ( « بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِه » ) * ، كه منظور از اين گمراه ، عده اى بودند كه آن سخن را گفته بودند ، * ( « وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ » ) * ، ( و او على بن ابى طالب را بهتر مىشناسد ) « 4 » .
مؤلف : اين روايت را صاحب تفسير برهان نيز از محمد بن عباس نقل كرده ، و او به سند خود از ضحاك كه به همين منوال حديث را ادامه داده تا در آخر گفته است : و سبيل خدا همان على بن ابى طالب است « 5 » .
و باز در همان كتاب در تفسير آيه * ( « وَلا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ . . . » ) * آمده كه : بعضى - گفتهاند منظور از حلاف ، وليد بن مغيره است ، كه به رسول خدا ( ص ) پيشنهاد كرد مال زيادى به آن جناب بدهد ، و آن حضرت دست از دين خود بردارد ، بعضى ديگر گفتهاند : منظور اخنس بن شريق است ، ( نقل از عطاء ) بعضى ديگر گفتهاند اسود بن عبد
هامش
( 1 ) معانى الاخبار ، ص 188 ، حديث 1 .
( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 382 .
( 3 ) من مبعوث شدهام تا مكارم اخلاق را به حد كمال برسانم . نهج الفصاحه ، ح 944 .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 334 .
( 5 ) البرهان ، ج 4 ، ص 370 ، ح 2 .