متصل الاجزاء و مرتبط الأبعاض .
* ( « وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ . . . » ) *
كلمه « مصابيح » جمع مصباح ( چراغ ) است ، و اگر ستارگان را چراغ ناميده به خاطر نورى است كه از آنها تلألؤ مىكند ، و ما قبلا - در سوره حم سجده - در اين باره بحث كرديم .
* ( « وَجَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ » ) * - يعنى ما ستارگان را كه آسمان را با آنها زينت داديم رجمهايى - تيرها - قرار داديم ، و با آنها شياطينى را كه به آسمان نزديك مىشوند تا خبرهاى آسمانى را استراق سمع كنند ، تيرباران مىكنيم ، هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَه شِهابٌ مُبِينٌ » « 1 » ، و نيز فرموده : « إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَه شِهابٌ ثاقِبٌ » « 2 » .
بعضى از مفسرين گفتهاند جمله مورد بحث دلالت دارد بر اينكه مراد از كواكب كه آسمان را زينت داده تمامى ستارگان آسمان است ، چه ثوابت و سيارات ، و چه شهابها ، چون ثوابت و سيارات هر يك در جاى خود ، و در مدار خود قرار دارد ، و نمىتواند منظور از رجوم باشد ، و دو كلمه « كواكب » و « نجم » ، همانطور كه بر ستارگان فعلى اطلاق مىشود ، بر شهابها نيز اطلاق مىشود .
بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : شهابها تكه هايى هستند كه از كواكب جدا مىشوند ، و به وسيله آنها شيطانها رجم مىشوند ، و اما خود كواكب به هيچ وجه فرو نمىريزند ، مگر وقتى كه خدا بخواهد همه را فانى سازد . اين وجه با نظريه هاى علمى امروز موافقتر است ، و اما اينكه رجم شيطانها به وسيله شهابها چه معنا دارد ، قبلا مختصرى در باره اش بحث كردهايم .
* ( « وَأَعْتَدْنا لَهُمْ عَذابَ السَّعِيرِ » ) * - يعنى ما براى شيطانها كه همانا اشرار از جنيان هستند عذاب دوزخ را تهيه كردهايم كه آتشى است مشتعل .
* ( « وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ » ) * بعد از آنكه پاره اى از نشانيهاى ربوبيت خداى تعالى را ذكر كرد ، به دنبالش تهديد كافران و منكران به ربوبيت او را آورد ، و قرار اين سوره بر همين منوال است كه حجتها را آميخته با تهديد و انذار بياورد .
هامش
( 1 ) مگر كسى كه استراق سمع كند ، كه تيرهاى شهاب دنبالش مىكند . سوره حجر ، آيه 18 .
( 2 ) مگر شيطانى كه بخواهد چيزى بربايد كه شهاب فروزان دنبالش مىكند . سوره صافات ، آيه 10 .
( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 323 .