گشايشى قرار مىدهد ( 7 ) .
بيان آيات
اين سوره مشتمل بر بيان كلياتى از احكام طلاق است ، و به دنبال آن مقدارى اندرز و تهديد و بشارت ، و اين سوره به شهادت سياقش در مدينه نازل شده .
* ( « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ . . . » ) *
در آغاز سوره نخست خطاب را متوجه رسول خدا ( ص ) مىكند ، چون او است كه به سوى امت فرستاده شده و پيشواى امت است ، پس مىشود مطالب مربوط به همه امت را به شخص او خطاب كرد ، و اين گونه خطابها در استعمال شايع است ، خطابى است مخصوص بزرگ قوم ، و مقدم بر همه آنان ، ولى منظور عموم پيروان و زيردستان او است ، پس ديگر وجه و دليلى ندارد كه مثل بعضى از مفسرين بگوييم تقدير آيه « يا ايها النبى قل لامتك اذا طلقتم النساء » است ، يعنى اى پيامبر به امتت بگو كه وقتى زنان را طلاق داديد چنين و چنان كنيد .
و معناى اينكه فرموده : « و چون زنان را طلاق داديد با عده طلاق دهيد » اين است كه چون خواستيد طلاق بدهيد و نزديك شد اين كار را انجام دهيد چنين و چنان كنيد ، چون معنا ندارد كه بعد از طلاق دادن دوباره طلاق دهند ، پس در حقيقت اين تعبير نظير تعبير در آيه زير است كه مىفرمايد : « إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا » « 1 » ، يعنى چون خواستيد به نماز بايستيد چنين كنيد .
و « عده » عبارت از اين است كه زن در آن مدت از ازدواج جديد ، خوددارى كند ، تا آن مدت كه شرع معين كرده تمام شود ، و مراد از « طلاق دادن براى عده » طلاق دادن براى زمان عده است ، به طورى كه زمان عده را از روز وقوع طلاق حساب كنند ، و اين بدين صورت مىشود كه طلاق در طهرى واقع شود كه در آن طهر عمل جنسى انجام نشده باشد ، از آن تاريخ حساب عده را نگه مىدارد تا سه بار حيض ديدن و پاك شدن ، كه بعد از آن مىتواند شوهر كند .
* ( « وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ » ) * - يعنى عدد حيضها و پاك شدنها را كه معيار عده است بشماريد و
هامش
( 1 ) و چون به نماز ايستاديد دست و صورت خود را بشوييد . سوره مائده ، آيه 6 .